संस्कृत-शब्दकोशः

माद्रेय माधवक

माधव

माधवः (पुंलिङ्ग)


व्युत्पत्ति− मायाः लक्ष्म्याः धवः । वामधुकुलोद्भवतया मधोरपत्यम् इति
प्रयोग− १) "यावदर्थविदां वाचमेवमादाय माधवः" २) "वीरहा माधवो मधुः" ३) "लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः"
उल्लेख− माघ० २-१३, वि० स०, वि० स०
विस्तार− "लोकनाथत्वसमब्न्धः श्रीमतश्चेति माधवः । मधोर्वशोद्भवत्वाच्च माधवः परिकीर्तितः ॥" - निरुक्तिः

अर्थ−
१. पशुराम,
२. वैशाख महिना,
३. वसन्त ऋतु,
४. महुवा (रूख),
५. मास (अन्न),
६. मल्लार, विशावल र नटनारायणको योगबाट बन्ने एक सङ्कर राग,
७. प्रत्येक चरणमा आठ जगण हुने एक वर्णवृत्त,
८. इन्द्र,
९. मौनध्यानद्वारा साक्षात्कार हुने हुँदा कृष्णलाई ‘माधव’ भनिन्छ । ‘मौनाद् ध्यानाच्च योगाच्च विद्धि भारत ! माधवम्’ (महाभारत, उद्योगपर्व.),
१०. मायणको छोरा सायणको भाइ संस्कृतको एक प्रकाण्ड प्राचीन विद्वान्, जसले सायणको साथ ऋग्वेदको भाष्य र अरू पनि धेरै ग्रन्थ बनाएका छन् ।


माधव (विशेषण)


अर्थ−
१. मह जस्तो गुलियो,
२. महको बनाइएको,
३. वसन्तसम्बन्धी,
४. मधु दैत्यका वंशको ।



Correction: