मानोज्ञक
मान्त्र
मान्
मान पूजायाम्
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- मानयति–ते
अर्थ−
१. सत्कार गर्नु, मनाउनु ।
प्र-
१. प्रमाण दिनु ।
अप- , अव-
१. अपमान गर्नु, तिरस्कार गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मान पूजायाम्” 2 आधृषीयः।
- ‘पूजायां मानयेत् मानेत् यौ, मीमांसेत तङ्सनोः।’ 3 इति देवः।
- मानकः-निका, मिमानयिषकः-षिका, मानकः-निका, मिमानिषकः-षिका, मामानकः-निका;
- मानयिता-त्री, मिमानयिषिता-त्री, मानिता-त्री, मिमानि- षिता-त्री, मामानिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचीकयति- वत् 4 ज्ञेयानि।
- धातोरस्याधृषीयत्वेन ‘आधृषाद्वा’ 5 इति णिज्विकल्पः।
- तेन णिजभावपक्षे क्रमेण शुद्धात्, शुद्धप्रकृतिक- सन्नन्तात्, शुद्धप्रकृतिकयङन्तादपि रूपाणि विलिखितानीति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
मान पूजायाम्
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मीमांसते
अर्थ−
१. ज्ञानप्राप्तिको इच्छा गर्नु, शोध गर्नु ।
प्र-
१. प्रमाण दिनु ।
अप- , अव-
१. अपमान गर्नु, तिरस्कार गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मान पूजायाम्” 2 3 ‘मानेर्जिज्ञासायाम्’ इति 4 वचनात् पूजितविचारे धातोरस्य नित्यसन्नन्तत्वम्।
- न तु इच्छार्थकः सन्।
- ‘नित्यसन्नन्तत्वसाधनाच्च धातोः पृथक् प्रयोगाभावात् पूजाद्यर्थपाठो व्यर्थः’ इति हरदत्तादयः।
- स्वार्थसन्नन्तात् क्रमेण ण्यन्तस्म, इच्छासन्नन्तस्य च प्रयोगः प्रदर्शित इति ज्ञेयम्। ‘पूजायां मानयेत् मानेत् यौ, मीमांसेत तङ्सनोः।’ 5 इति देवः।
- 6 मीमांसकः-सिका, मीमांस्दकः-सिका, मीमांसयिषकः-षिका, 7 मानकः- निका;
- मीमांसिता-त्री, मीमांसयिता-त्री, मीमांसयिषिता-त्री, मान- यिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकदीदांसतिवत् 8 ज्ञेयानि।
- अस्यात्मनेपदित्वात् शानजेव, न शतेति विशेषः।
- 9 माता।
- 10
प्रासङ्गिक्यः
मान स्तम्भे
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मानयते
अर्थ−
१. गर्व गर्नु, अहङ्कार गर्नु, घमण्ड गर्नु, स्थिर रहनु ।
कृदन्तरूपमाला