संस्कृत-शब्दकोशः

मिषु मिष्ट

मिष्

मिष स्पर्द्धायाम्


गणः- तुदादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मिषति

अर्थ−
१. स्पर्धा गर्नु, होडबाजी गर्नु,
२. झगडा गर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“मिष स्पर्धायाम्” 2 ‘सेचने मेषतीति स्यात् स्पर्धायां मिषतीति शे।’ 3 इति देवः।
  • 4 ‘--अयमुन्मीलनार्थोऽपि’ इति धा।
  • का।
  • 5।
  • मेषकः-षिका, मेषकः-षिका, मिमेषिषकः-मिमिषिषकः-षिका, मेमिषकः- षिका;
  • मेषिता-त्री, मेषयिता-त्री, मिमेषिषिता-मिमिषिषिता-त्री, मेमिषिता-त्री;
  • इत्यादीनि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् 6 ऊह्यानि।
  • 7 मेषः-मेषी, 8 निमेषः- 9 निमिषः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१२६४)
  • ↑ (६-तुदादिः-१३५२। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ (श्लो। १७४)
  • ↑ [पृष्ठम्१०२८+ २४]
  • ↑ (२। ७८)
  • ↑ (१९३)
  • ↑ १। पचादिषु ‘मेष’ इति पाठात् कर्तर्यच्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘येषां धातूनां प्रयोगे गुणादिकं दृष्टं ते धातवः पचादेराकृतिगणत्वेन तत्र पाठादूह्याः’ इति प्रक्रियास- र्वस्वम्। वस्तुतोऽत्र पचादिषु पाठो दृश्यत एवेत्यस्मिन् विषये आकृतिगणत्वेन समाधिर्नादर्तव्या। स्त्रियां जातिलक्षणे (४-१-६३) ङीषि मेषी इति भवति।
  • ↑ २। ‘घञ्--निमेषः।’ इति क्षीरतरङ्गिणी। एवमेव धातुवृत्तावपि।
  • ↑ ३। ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इत्यत्र परिगणनानादरेण भावे घञपवाद- तया बाहुलकात् कप्रत्यये निमिषः, आमिषम् इत्यादयोऽपि साधवः। एवमेव निमेष इत्यपि बाहुलकादेव, यतोऽयं कप्रत्ययो घञपवादस्ततोऽत्रैव घञोऽप्रसक्ते- रिति ज्ञेयम्।


मिषु सेचने


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मेषति

अर्थ−
१. सेचन गर्नु, प्रोक्षण गर्नु ।
नि-
१. आँखा झिम्क्याउनु, परेला बन्द गर्नु ।
उद्-
१. आँखा खोल्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“मिषु सेचने” 2 ‘--सेवने’ इति धा।
  • का।
  • 3।
  • ‘सेचने मेषतीति स्यात्, स्पर्धायां मिषतीति शे।’ 4 इति देवः।
  • मेषकः-षिका, मेषकः-षिका, मिमेषिषकः-मिमिषिषकः-षिका, मेमिषकः- षिका;
  • मेषिता-त्री, मेषयिता-त्री, मिमेषिषिता-मिमिषिषिता-त्री, मेमिषिता- त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकजेमतिवत् 5 ज्ञेयानि।
  • 6 मेषः-मेषी, शतरि-मेषन्, इत्यादीनि रूपाणि विशेषेण भवन्ति।
  • ण्यति 7 मेष्यम्।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१२६५)
  • ↑ (१-भ्वादिः-६९९। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ (१-८७)
  • ↑ (श्लो। १७४)
  • ↑ (६०२)
  • ↑ ४। ‘नन्दिग्रहिपचादिभ्यः’ (३-१-१३४) इति अच्प्रत्यये रूपमेवम्। मेषट् इति पचादिषु पाठात् टित्त्वात् स्त्रियां ङीषि-मेषी इति भवति।
  • ↑ आ। ‘वेषैर्मेष्यतमैः प्रपोषदशुभप्रश्रेषिभिः श्लेषति…।’ धा। का। १। ८८।



Correction: