मुटि
मुठि
मुट्
मुट आक्षेपमर्दनयोः
गणः- तुदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मुटति
अर्थ−
१. निन्दा गर्नु, द्वेष गर्नु, दोष देखाउनु,
२. घोट्नु, माँड्नु, मर्दन गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मुट आक्षेपप्रमर्दनयोः” 2 कुटादिः।
- ‘प्रमर्दने चाक्षेपे च मुटेत्, आद्ये तु मोटति।।’ 3 इति देवः।
- मोटकः-टिका, मोटकः-टिका, मुमुटिषकः-षिका, मोमुटकः-तिका;
- मुटिता-त्री, मोटयिता-त्री, मुमुटिषिता-त्री, मोमुटिता-त्री;
- इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि तौदादिककुटतिवत् 4 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
मुट मर्दने
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मोटति
अर्थ−
१. मर्दन गर्नु, घोट्नु,
२. दबाउनु, मुक्का हान्नु, मोल्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मुट प्रमर्दने” 2 ‘प्रमर्दने चाक्षेपे च मुटेद् आद्ये तु मोटति।।’ 3 इति देवः।
- दुर्गसंमतः पाठोऽयम् इति क्षीरस्वामी।
- “--‘मुड’ इति धनपालः।
- ‘पुड’ इति…शाकटायनः।
- क्षीरस्वामी तु द्वावपि इदितौ पपाठ।
- मैत्रेयस्तु अमुं टान्तमेव पठित्वा…” इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- दैवश्लोकात् 4 मा।
- धा।
- वृत्तौ ‘मुट सञ्चूर्णने’ 5 इत्यत्र ‘मोटति इति मर्दने शपि’ इत्युक्तत्वाच्च अयं धातुः स्वतन्त्र इति ज्ञायते।
- युक्तायुक्तत्वे त्वत्र सूरयः प्रमाणम्।
- ‘पुड प्रुड’ इति अमुं केचित् पठन्ति।
- सि।
- कौमुद्यादिषु न पठितोऽयम्।
- मोटकः-टिका, मोटकः-टिका, मुमोटिषकः-मुमुटिषकः-षिका, मोमुटकः- टिका;
- इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककोचतिवत् 6 ज्ञेयानि।
- प्रमुटितः-प्रमोटितः, आमोटनम्, इतीमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
मुट सञ्चूर्णने
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- मोटयति–ते
अर्थ−
१. चूर्ण गर्नु, धुल्याउनु, माँड्नु,
२. गुँथ्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मुट सञ्चूर्णने” 2 ‘सञ्चूर्णने चुरादेर्णौ मोटयेदतङस्त्रयः।’ 3 इति देवः।
- 4 क्षीरस्वामिनं विना इतरे सर्वेऽपि ‘मुट’ इत्यस्यानुकूलाः।
- पुट इति क्षीर- स्वामी इति मा।
- धा।
- वृ।
- टिप्पण्याम्।
- मोटकः-टिका, मुमोटयिषकः-षिका;
- मोटयिता-त्री, मुमोटयिषिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककोटयतिवत् 5 बोध्यानि।
- विमोटितः 6।
प्रासङ्गिक्यः