संस्कृत-शब्दकोशः

वेलृ वेल्ल

वेल्

वेल कालोपेदेशे


गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- वेलयति–ते

अर्थ−
१. काल गणना गर्नु, समय गन्नु,
२. उपदेश गर्नु, समय बुझाउनु, समय भन्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“वेल कालोपदेशे” 2 अदन्तः।
  • ‘काल इत्यपि धातुः इति मैत्रेयः’ इति मा।
  • धा।
  • वृत्तिः।
  • धा।
  • का।
  • व्याख्यायामपि 3 एवमेव।
  • ‘--कालोपयोगे’ इति केचित्।
  • ‘कालोपदेशे--काले सन्दर्भे च’ इति काशकृत्स्नः।
  • वेलकः-लिका, विवेलयिषकः-षिका;
  • वेलयिता-त्री, विवेलयिषिता-त्री;
  • इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककेतयतिवत् 4 ज्ञेयानि।

प्रासङ्गिक्यः

  • (१६४४)
  • (१०-चुरादिः-१८८१। सक। सेट्। उभ।)
  • (३-५६)
  • (२६०)


वेलृ चलने


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- वेलति

अर्थ−
१. जानु, लस्किनु,
२. काँप्नु, हल्लिनु, थर्कमान हुनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“वेलृ चलने” 2 ‘वेलेत्तु चलने वेलेर्वरणे विलतीति शे।।’ 3 इति देवः।
  • ‘-- गतौ’ इति काशकृत्स्नकातन्त्रौ पठतः।
  • ‘वेलॢ--’ इति पठित्वा वेल्लेर्द्विर्बद्धो लकारः--वेल्लति’ इति क्षीरस्वामी।
  • वेलकः-लिका, वेलकः-लिका, विवेलिषकः-षिका, वेवेलकः-लिका;
  • वेलिता-त्री, वेलयिता-त्री, विवेलिषिता-त्री, वेवेलिता-त्री;
  • इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककेलतिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • 5 वेला, 6 वेलनः, ‘वेलुः = हस्ताभरणम्’ इति काशकृत्स्नः।
  • 7

प्रासङ्गिक्यः

  • (१६४५)
  • (१-भ्वादिः-५३५। सक। सेट्। पर।)
  • (श्लो। १५७)
  • (२६२)
  • ४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्यये रूपमेवम्। “वेला तु ‘वेल कालोप- देशे’ (१०-१६५) इत्यस्मात्” इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते। तदेव न्याय्यम्।
  • ५। ‘चलनशब्दार्थात्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिके युच्प्रत्यये अनादेशे च रूपमेवम्।
  • [पृष्ठम्१२६६+ २५]



Correction: