श्रण श्रथ

श्रण्

¹“श्रण दाने च” ² ³ श्रणधातोश्चौरादिकस्य हेतुमण्णिचोऽभावात्, स्वार्थे तु णौ ‘नान्ये मितोऽहेतौ’ ⁴ इति मित्त्वनिषेधात् न तस्यानुवादोऽयं धातुरिति माधवोऽभिप्रैति। घटादिः।
चकारात् पूर्वधात्वर्थे गतौ च इति ऊह्यम्।
‘मितः श्रणति दानार्थे…’ ⁵ इति देवः।
श्राणकः-णिका, ⁶ श्रणकः-⁷-णिका, शिश्रणिषकः-षिका, शंश्रणकः-णिका;
श्रणिता-त्री, श्रणयिता-श्राणयिता-त्री, शिश्रणिषिता-त्री, शंश्रणिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककणतिवत् ⁸ ज्ञेयानि।
शतरि ⁹थितोऽस्तु सद्यः।।’ धा।
का।
२-९। श्रणन् इति।

प्रासङ्गिक्यः

¹“श्रण दाने” ² ‘मितः श्रणति दानार्थे श्राणयत्यत्र णौ पदम्।।’ ³ इति देवः।
प्रायेणायं विपूर्वः।
‘--गतौ इत्येके’ इति मैत्रेयरक्षितः।
‘मित्फलं तु पुनः श्रणयतीति हेतुमण्णिचि ह्रस्वः।’ इति पुरुषकारः ⁴।
अत्राह क्षीरस्वामी-- ‘युचि प्राप्ते ‘चिन्तिपूजि--’ ⁵ इति चकारात् अङ् इष्यते ⁶ कुत्सावत्, श्राणा’ इति।
श्राणकः-णिका, शिश्राणयिषकः-षिका, श्राणयिता-त्री, शिश्राणयिषिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककाणयतिवत् ⁷ ऊह्यानि।
ल्यपि- ⁸ विश्राण्य, ⁹ विश्राणितम्, विश्राणनम् ¹⁰ -युच्।
¹¹

प्रासङ्गिक्यः

↑ (१७६४)
↑ (१०-चुरादिः-१५७८। सक। सेट्। उभ।)
↑ (श्लो। ९२)
↑ (श्लो। १९२)
↑ (३-३-१०५)
↑ २। कुत्सावदिति। यथा सूत्रेऽनुपादानेऽपि कुत्सयतेर्णिचि युचं पक्षे प्रतिषिघ्य कुत्सा इति अङ्-तद्वदित्यर्थः।
↑ (१५९)
↑ C। ‘वेश्मानि रामः परिबर्हवन्ति विश्राण्य सौहार्दनिधिः सुहृद्भ्यः।’ रघुवंशे १४-१५।
↑ ड्। ‘विमथ्य विश्राणितमेतदीयं दैत्यद्विषा देवि मरुत्वदाद्याः।’ या। अ। १८-१०१।
↑ E। ‘कथं न शक्योऽनुनयो महर्षेः विश्राणनाच्चान्यपयस्विनीनाम्।’ रघु। २-५४।
↑ [पृष्ठम्१३२२+ २८]

संस्कृत-शब्दकोशः