संस्कृत-शब्दकोशः

महक महती

महत

महतः [ मह् +अति]


1. बड़ा, वृहद्, विस्तृत, विशाल, विस्तीर्ण–महान् सिंहः व्याघ्रः आदि
2. पुष्कल, यथेष्ट, विपुल, बहुत से,असंख्य–महाजनः, महान्, द्रव्यराशि:
3. लम्बा, विस्तारित, व्यापक, महांतौ बाहू यस्य स महाबाहुः इसी प्रकार महती कथा, महानध्वा
4. हृष्टपुष्ट, बलवान्, ताकतवर जैसे महान् वीरः
5. प्रचंड, गहन, अत्यधिक–महती शिरोवेदना, महती पिपासा
6. स्थूल, निबिड, सघन –महानंधकारः
7. महत्त्वपूर्ण, गुरुतर, भारी – महत्कार्यमुपस्थितम्, महती वार्ता
8. ऊँचा, उन्नत, प्रमुख,पूज्य, उदात्त –महत्कुलम्, महान् जनः
9. उत्ताल–महान् घोषः, ध्वनिः
10. सबेरे या देर से .–महति प्रत्यूषे, 'प्रातःकाल सबेरे' महत्यपराह्णे 'दोपहर बाद देर में'
11. ऊँचा–महार्घ (पुं०)
1. ऊंट
2. शिव का विशेषण
3. (सांख्य में) महत्तत्त्व, बुद्धि तत्त्व (मन से भिन्न) सांख्य० द्वारा माने गये पच्चीस तत्त्वों में से दूसरा– मनु० १२।१४, सां० ३।८।२२ आदि नपुं०
1. बड़प्पन, अनन्तता, असंख्यता
2. राज्य, उपनिवेश
3. पवित्रज्ञान (अव्य०) बहुत अधिक, अत्यधिक, बहुतज्यादा, अत्यन्त (विशे० महत्' शब्द तत्पुरुष समास के प्रथम पद के रूप में तथा कुछ अन्य स्थानों पर अपरिवर्तित ही रहता है, परन्तु कर्मधारय और बहुव्रीहि समासों में बदल कर 'महा' बन जाना है) ।
समस्त पद
~आवासः
विशालभवन,
~आशा
ऊँची आशा,
~आश्चर्य
(वि०) अत्यंत आश्चर्यजनक,
~आश्रयः
बड़ों का सहारा, बड़ों की शरण,
~कथ
(वि०) बड़ों द्वारा कथित या उल्लिखित, बड़े लोगों के मुंह में,
~क्षेत्र
(वि०) विस्तृत प्रदेश पर अधिकार करने वाला,
~ताच्वम्
सांख्यों के पच्चीस तत्त्वों में से दूसरा,
~बिलम्
अन्तरिक्ष,
~सेवा
बड़ों की सेवा,
~स्थानम्
ऊँचा स्थान, उन्नत स्थान ।



Correction: