मिथ्या (अव्य०)
1. झूठमूठ, धोखे से, गलत तरीके से, अशुद्धता के साथ –बहुधा विशेषण का बल रखते हुए–मणौ महानील इति प्रभावादल्पप्रमाणेऽपि यथा न मिथ्या –रघु० १८।४२, यदुवाच न तन्मिथ्या –१७।४२, मिथ्यैव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग्विनोदः कुतः–श० २।५
2. विपर्यस्त रूप से, विपरीततया
3. निष्प्रयोजन, व्यर्थ, निष्फलता के साथ–मिथ्या कारयते चारैर्घोषणां राक्षसाधिपः–भट्टि० ८।४४ भग० १८।५९, ‘मिथ्या वद्’ (वच्) मिथ्या कहना, झूठ बोलना, ‘मिथ्या कृ’–, मिथ्या सिद्ध करना, ‘मिथ्या भू’–, झूठ निकलना, झूठ होना, ‘मिथ्या ग्रह’, गलत समझना, भूल होना या करना समास के आरंभ मे प्रयुक्त 'मिथ्या' का अनुवाद 'झूठा' असत्य, अवास्तविक, झूठमूठ, छलयुक्त, जाली आदि शब्दों से किया जा सकता है ।
समस्त पद
~अध्यवसितिः
एक अलंकार जिसमें किसी असंभव घटना पर आश्रित होने के कारण किसी वस्तु की असंभावना की अभिव्यक्ति हो–
“किंचिन्मिथ्यात्वसिद्ध्यर्थं. मिथ्यार्थान्तरकल्पनम् ।
मिथ्याध्यवसितिर्वेश्यां वशयेत् खस्रजं वहन् ॥”
–3
~अपवादः
झूठा आरोप
~अभिधानम्
झूठी युक्ति , ~
अभियोगः
झूठा या निराधार आरोप, ~
अभिशंसनम्
झूठा आक्षेप, मिथ्या दोषारोपण, ~
अभिशापः
1. झूठी भविष्यवाणी
2. झूठा या अन्याय्य दावा, ~
आचारः
गलत या अनुचित आचरण, ~
आहारः
गलत भोजन, ~
उत्तरम्
झूठा या गोलमोल जवाब, ~
उपचारः
बनावटी कृपा या सेवा, ~
कर्मन्
(नपुं०) झूठा कार्य, ~
कोपः, ~क्रोधः
झूठ मूठ का गुस्सा ~
क्रयः
मिथ्या मूल्य, ~
ग्रहः, ~ग्रहणम्
समझने में भूल होना, गलत समझना, ~
चर्या
पाखंड, ~
ज्ञानम्
अशुद्धि, त्रुटि, गलतफहमी, ~
दर्शनम्
पाखंडधर्म, नास्तिकता, ~
दृष्टि:
(स्त्री०) मतविरोध, नास्तिकता के सिद्धान्तों को मानना, ~
पुरुषः
छाया पुरुष, ~
प्रतिज्ञ
(वि०) झूठी प्रतिज्ञा करने वाला, दगाबाज, ~
फलम्
काल्पनिक लाभ, ~
मतिः
भ्रम, अशुद्धि, त्रुटि, ~
वचनम्, ~वाक्यम्
मिथ्यात्व, झूठ, ~
वार्ता
झूठा विवरण, ~
साक्षिन्
(पुं०) झूठा गवाह ।