मुर्छ् (भ्वा० पर० मूर्छति, मूर्छित, या मूर्त, इस धातु को 'मूर्छ्' या 'मूर्च्छ' भी लिखते हैं)
1. ठोस बनाना, जमना, गाढ़ा होना
2. मूर्छित होना, बेहोश होना, मुर्झा जाना, अचेतन होना, संज्ञारहित होना–पतत्युद्याति मूर्छत्यपि–गीत० ४ क्रीडानिर्जितविश्वमूर्छितजनाघातेन किं पौरुषम् –गीत० ३, भट्टि० १५।५५
3. उगना, बढ़ना, बलवान् या शक्तिशाली होना –मुमूर्छ सहजं तेजो हविषेव हविर्भुजः–रघु० १०।७९, मुमूर्च्छ सख्यं रामस्य –१२।५७, मूर्छन्त्यमी विकाराः प्रायेणैश्वर्यमत्तेषु–श० ५।१८
4. बल एकत्र करना, मोटा होना, सघन होना – तमसां निशि मूर्छताम्–विक्रम० ३।७
5.
(क) प्रभाव डालना –छाया न मूर्च्छति मलोपहतप्रसादे शुद्धे तु दर्पणतले सुलभावकाशा–श० ७।३२,
(ख) छा जाना, प्रभावित करना–न पादपोन्मूलनशक्तिरंहः शिलोच्चये मूर्च्छति मारुतस्य –रघु० २।३४
6. भरना, व्याप्त होना, प्रविष्ट होना, फैल जाना–कु० ६।५९, रघु० ६।९
7. जोड़ का होना
8. बार बार होना
9. ऊँचे स्वर से शब्द करवाना–प्रेर० (मूर्छयति–ते) जडीभूत करना, मूर्छित करना–म्लेच्छोन्मूर्छयते–गीत १,
वि–
मूर्छित होना, बेहोश होना,
सम्–
1. मूर्छित होना, बेहोश होना
2. ताकतवर या शक्तिशाली होना, बलवान् होना, प्रबल होना,–कि० ५।४१ ।