ब्राह्म्योत
ब्रूञ्
ब्रू
ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि
गणः- अदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- ब्रवीति–ब्रूते, आह
अर्थ−
१. भन्नु, स्पष्ट बोल्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि” 2 3 वाचकः-चिका, वाचकः-चिका, 4 विवक्षकः-क्षिका, वावचकः-चिका;
- वक्ता-वक्त्री, वाचयिता-त्री, विवक्षिता-त्री, वावचिता-त्री;
- 5 ब्रुवन्-ती, वाचयन्-न्ती, विवक्षन्-न्ती;
- -- वक्ष्यन्-न्ती-ती, वाचयिष्यन्-न्ती-ती, विवक्षिष्यन्-न्ती-ती;
- -- ब्रुवाणः, वाचयमानः, विवक्षमाणः, वावच्यमानः;
- वक्ष्यमाणः, वाचयिष्यमाणः, विवक्षिष्यमाणः, वावचिष्यमाणः;
- 6 सुवाक्-सुवाग्-सुवाचौ-सुवाचः;
- -- -- 7 उक्तम्-उक्तः-उक्तवान्, वाचितम्-तः, विवक्षितः, वावचितः-तवान्;
- 8 9 ब्रुवः, ब्राह्मणिब्रुवा, 10 विदुषिब्रुवा-विदुषीब्रुवा, श्रेयसिब्रुवा-श्रेयसीब्रुवा, 11 विद्वद्ब्रुवा, श्रेयोब्रुवा, वाक्- 12 वाचा, 13 अनूचानः, 14 15 वाग्ग्मी, वाचालः-वाचाटः, 16 प्रवचनीयः 17, 18 गुणवचनः, वाचः विव क्षुः, वावचः;
- वक्तव्यम्, वाचयितव्यम्, विवक्षितव्यम्, वावचितव्यम्;
- प्रवचनीयम्, वाचनीयम्, विवक्षणीयम्, वावचनीयम्;
- 19 20 वाच्यम्-वाक्यम्, 21 प्रवाच्यम्, अविवाक्यम्, वाच्यम्, वाकोवाक्यम्, विवक्ष्यम्, वावच्यम्;
- ईषद्वचः-दुर्वचः-सुवचः;
- -- -- उच्यमानः, वाच्यमानः, विवक्ष्यमाणः, वावच्यमानः;
- वाचः, 22 अनुवाकः-प्राड्विवाकः, वाचः, विवक्षः, वावचः;
- वक्तुम्, वाचयितुम्, विवक्षितुम्, वावचितुम्;
- उक्तिः, 23 निरुक्तम्-पुनरुक्तिः, वाचना, विवक्षा, वावचा;
- वचनम्, वाचनम्, विवक्षणम्, वावचनम्;
- उक्त्वा, वाचयित्वा, विवक्षित्वा, वावचित्वा;
- प्रोच्य, संवाच्य, प्रविवक्ष्य, प्रवावच्य;
- वाचम् २, उक्त्वा २, वाचम् २, वाचयित्वा २, विवक्षम् २, विवक्षित्वा २, वावचम् २;
- वावचित्वा २;
- 24 25 इति ञुण्प्रत्यये ककारस्यान्तादेशे च रूप- मेवम्।
- कृकेण = गलेन ब्रवीतीति कृकवाकुः = कुक्कुटः। कृकवाकुः 26, 27 उक्थम्, 28 वक्त्रम्, 29 वचः, 30 वचक्नुः।
प्रासङ्गिक्यः