संस्कृत-शब्दकोशः

भण्डूक भदन्त

भण्ड्

भडि कल्याणे


गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- भण्डयति–ते

अर्थ−
१. शुभ कर्म गर्नु, ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“भडि कल्याणे” 2 इदित्करणात् णिचो वैकल्पिकत्वम्।
  • ‘कल्याणे भण्डयेद् भण्डेः परिहासे तु भण्डते।’ 3 इति देवः।
  • भण्डकः-ण्डिका, बिभण्डयिषकः-षिका, भण्डकः-ण्डिका, बिभण्डिषकः-षिका, बाभण्डकः-ण्डिका;
  • इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि चौरादिककुण्ठयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • कर्तरि क्तपत्यये 5 सुभण्डितः इति भवति।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (११४२)
  • ↑ (१०-चुरादिः-१५८८। सक। सेट्। उभ।)
  • ↑ (श्लो। ८९)
  • ↑ (२१०)
  • ↑ B। ‘बर्हादिमण्डितसुभण्डितविग्रहोऽसौ प्रच्छर्दितः किल बकेन च पुस्तितार्तिः।’ धा। का। ३। २०।


भडि परिभाषणे


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भण्डते

अर्थ−
१. उपहास गर्नु, ठट्टा गर्नु,
२. बोल्नु,
३. निन्दा गर्नु, दोष लगाउनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“भडि परिभाषणे” 2 ‘परितो भाषणम् = परिभाषणम्।’ इति स्वाम्यादयः।
  • “-- ‘यः सनिन्द उपालम्भस्तत्र स्यात् परिभाषणम्।’ 3 इति निथण्टुः।” इति मा।
  • धा।
  • वृत्तिः।
  • ‘कल्याणे भण्डयेद् भण्डेः, परिहासे तु भण्डते।’ 4 इति देवः।
  • 5 यद्यपि, ‘कल्याणे भण्डयेद् भण्डेः, परिहासे तु भण्डते।’ इति देवश्लोकः क्वचित् दैवकोशेषु नोपलभ्यते, पुरुषकारेऽपि न व्याख्यातः।
  • तथापि, ‘--परि- हासे’ इति देवः।’ इति माधवधातुवृत्तिवाक्यात्, क्वचित् कोशे मुद्रितत्वाच्चा- स्माभिरपीहोपात्तः इति ज्ञेयम्। भण्डकः-ण्डिका, भण्डकः-ण्डिका, बिभण्डिषकः-षिका, बाभण्डकः-ण्डिका;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् 6 ज्ञेयानि।
  • 7 भण्डनः, 8 भाण्डम्, 9 भण्डिलः 10।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (११४१)
  • ↑ (१-भ्वादिः-२७३। सक। सेट्। आत्म।)
  • ↑ (अमरकोशे १-६-१४)
  • ↑ (श्लो। ८९)
  • ↑ [अ]
  • ↑ (१४९)
  • ↑ १। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिके युचि रूपमेवम्।
  • ↑ २। भण्डते इति भण्डः। पचाद्यच्। भण्ड एव भाण्डम् = पात्रादिकम्। स्वार्थिकेऽणि रूपमेवम्।
  • ↑ ३। बाहुलकात् औणादिके इलच्प्रत्यये रूपमेवम्। भण्डिलः = दूतः।
  • ↑ आ। ‘स भण्डिलो भोजनृपालपिण्डभुक् प्रमुण्डितांस्तत्र जनानतुण्डकान्।।’ धा। का। १। ३६।



Correction: