भसूचक
भस्कर
भस्
भस भर्त्सनदीप्त्योः (क्वचित्-भक्षणदीप्त्योः)
गणः- जुहोत्यादिः
कर्मकः-भर्त्सने सकर्मकः,दीप्तावकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- बभस्ति
अर्थ−
१. चम्कनु,
२. निन्दा गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“भस भर्त्सनदीप्त्योः” 2 छान्दसः।
- 3 धातुपाठेषु सर्वत्र ‘--भर्त्सनदीप्त्योः’ इत्येवास्य धातोरर्थनिर्देशो दृश्यते।
- परं तु निरुक्ते 4 ‘बभस्तिरत्तिकर्मा।’ इत्युक्तत्वात्;
- तथा, ‘हरी इवान्धांसि बप्सता।’ 5 इत्यत्र यास्केन ‘हरी इवान्नानि भुञ्जाने।’ इति व्याख्यानात्, सायणभाष्येऽपि ‘भस भक्षणदीप्त्योः।’ इत्येवात्र 6 धातुस्वरूपोपादानाच्च ‘भक्षणदीप्त्योः’ इत्येव पाठः प्रामाणिक इति, भर्त्सन-भक्षणशब्दयोः प्रायस्तुल्यश्रुत्या पाठभेद इति वा प्रतिभाति। 7 भासकः-सिका, भासकः-सिका, बिभसिषकः-षिका, बाभसकः-सिका;
- भसिता-त्री, भासयिता-त्री, बिभसिषिता-त्री, बाभसिता-त्री;
- 8 बप्सत्-बप्सतौ-बप्सतः, 9 भासयन्-न्ती-ती, बिभसिषन्-न्ती-ती;
- -- भसिष्यन्-न्ती-ती, भासयिष्यन्-न्ती-ती, बिभसिषिष्यन्-न्ती-ती;
- -- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिककशतिवत् 10 ज्ञेयानि।
- 11 नभः, 12 भस्म, 13 भस्त्रम्, 14 भसत् इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः