भस्तिकाकुम्भकः (पुंलिङ्ग)
अर्थ−
खलाती चलाएझैँ गरी छिटो-छिटो वायुलाई नाकद्वारा तान्ने र छोड्ने गर्दा हुन जाने कुम्भकप्राणायामको एक भेद । भस्त्रिकाकुम्भक तीन पटक गर्नु पर्छ । भस्त्रेण लोहकाराणां यथाक्रमेण संभ्रमेत् । तथा वायुं च नासाभ्यामुभाम्यां चालयेच्छनैः ॥
त्रिवारं साधयेदेनं भस्त्रिकाकुम्भकं सुधीः ॥”
(घेरण्डसंहिता)