भिस्सिटा भीक

भी

भीः (स्त्रीलिङ्ग)

---

अर्थ−
डर ।

---

ञिभी भये

---

गणः- जुहोत्यादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- बिभेति

अर्थ−
१. डराउनु, भयभीत हुनु ।
क्वाचित्क- (चुरादिः, परस्मैपदी- भाययति, भयति)
डराउनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“ञि भी भये” ² भायकः-यिका, ³ भापकः- ⁴ भीषकः-षिका, ⁵ भायकः-यिका, ⁶ बिभीषकः-षिका, बेभीयकः-यिका;
• भेता-भेत्री, ⁷ भापयिता-भीषयिता-भाययिता-त्री, बिभीषिता-त्री, बेभीयिता-त्री;
• ^{8 9} बिभ्यत्-बिभ्यतौ-बिभ्यतः, ^{10 11} भाययन्-न्ती, बिभीषन्-न्ती;
• -- ¹² भेष्यन्-न्ती-ती, भाययिष्यन्-न्ती-ती, बिभीषिष्यन्-न्ती-ती;
• -- -- ^{13 14} भापयमानः, ^{15 16} भीषयमाणः, -- बेभीयमानः;
• -- भापयिष्यमाणः-भीषयिष्यमाणः -- बेभीयिष्यमाणः;
• भीः-भियौ-भियः;
• -- -- -- -- भीतः-भीतवान्, भापितः-भीषितः-भायितः, बिभीषितः, बेभीयितः-तवान्;
• ¹⁷ भीतः, वृकभीतः, ¹⁸ भीरुः ¹⁹ -भीलुकः, ²⁰ भीरुकः, ²¹ विभीषणः, ²² भापः-भीषः-भायः, बिभीषुः, बेभ्यः;
• भेतव्यम्, भापयितव्यम्-भीषयितव्यम्-भाययितव्यम्, बिभीषितव्यम्, बेभीयितव्यम्;
• ²³ प्रनिभयनीयम्-प्रणिभयनीयम्, भापनीयम्-भीषणीयम्-भायनीयम्, बिभीषणीयम्, बेभीयनीयम्;
• भेयम्, भाप्यम्-भीष्यम्-भाय्यम्, बिभीष्यम्, बेभीय्यम्;
• भायमानः, भाप्यमानः-भीष्यमाणः-भाय्यमानः, बिभीष्यमाणः, बेभीय्यमानः;
• ईषद्भयः-दुर्भयः-सुभयः;
• -- -- -- ^{24 25} भयम्-वृकभयम्, भापः-भीषः-भायः, बिभीषः, बेभीयः;
• भेतुम्, भापयितुम्-भीषयितुम्-भाययितुम्, बिभीषितुम्, बेभीयितुम्;
• भीतिः, वृकभीतिः, ²⁶ भीः, भापना-भीषणा-भायना, ²⁷ भीषा- ²⁸ जातभीषा, बिभीषा, बेभीया;
• -- भापनम्-भीषणम्-भायनम्, बिभीषणम्, बेभीयनम्;
• भीत्वा, भापयित्वा-भीषयित्वा-भाययित्वा, बिभीषित्वा, बेभीयित्वा;
• प्रभीय, प्रभाप्य-प्रभीष्य-प्रभाय्य, प्रबिभीष्य, प्रबेभीय्य;
• भायम् २, भीत्वा २, भापम् २ -भीषम् २ -भायम् २, भापयित्वा २ -भीषयित्वा २ -भाययित्वा २, बिभीषम् २, बिभीषित्वा २, बेभीयम् २;
• बेभीयित्वा २;
• ²⁹ भेकः, ³⁰ भयानकः, ³¹ भीमः-भीष्मः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (११६१)
• ↑ (३-जुहोत्यादिः-१०८४। अक। अनि। पर।)
• ↑ ६। ‘बिभेतेर्हेतुभये’ (६-१-५६) इति विकल्पेन णावात्वे, आदन्तलक्षणः पुगागमः।
• ↑ ७। आत्वाभावपक्षे, ‘भियो हेतुभये षुक्’ (७-३-४०) इति षुगागमः।
• ↑ ८। अहेतुभये तु (करणादिजन्ये भये तु) णिज्निमित्तकवृद्धौ, आयादेशे च रूपमेवम्। एवमेव ण्यन्ते रूपत्रयस्योपपत्तिर्ज्ञेया।
• ↑ ९। सन्नन्तात् ण्वुलि, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। एवमुत्त- रत्रापि सन्नन्तेषु ज्ञेयम्।
• ↑ आ। ‘विस्मापयित्री जनमुग्रसेनजं द्राग् भापयित्री भृशमस्य पञ्चताम्।’ वा। वि। १। ३८।
• ↑ १०। शतरि शपो जुहोत्यादित्वात् श्लौ, द्विर्वचने, अभ्यासह्रस्वे, उत्तरखण्डे यणि ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुमो निषेधः।
• ↑ (चोरात्)
• ↑ [कुञ्जिकया एनं]
• ↑ ११। हेतुभये एवात्मनेपदविधानादत्र च अहेतु (करण) भयत्वात् ण्यन्ताच्छतैव।
• ↑ [पृष्ठम्०९५५+ २४]
• ↑ (जटिलो)
• ↑ १। ‘भीस्म्योर्हेतुभये’ (१-३-६८) इति ण्यन्तादात्मनेपदम्।
• ↑ (मुण्डो)
• ↑ आ। ‘शत्रून् भीषयमाणं तं रामं विस्मापयेत कः।’ भ। का। ५-५८।
• ↑ २। ‘ञीतः क्तः’ (३-२-१८७) इति वर्तमाने कर्तरि क्तप्रत्ययः। वृकभीतः इत्यत्र ‘भयभीतभीतिभीभिरिति वक्तव्यम्’ (वा। २-१-३७) इति वचनात् समासो बोध्यः।
• ↑ ३। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘भियः क्रुक्लुकनौ’ (३-२-१७४) इति क्रुः क्लुकन् च प्रत्ययौ भवतः। क्रमेण भीरुः, भीलुकः इति रूपे सिद्ध्यतः।
• ↑ B। ‘अभीरुरवसं स्त्रीभिर्भास्वराभिरिहेश्वरः।।’ भ। का। ७-२५।
• ↑ ४। ‘क्रुकन्नपि वक्तव्यः’ (वा। ३-२-१७४) इति वचनात् क्रुकन्प्रत्यये रूपमेवम्। अयमपि ताच्छीलिकप्रत्ययः।
• ↑ ५। विशेषेण भीषयत इति विभीषणः। ण्यन्तात् नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। षुगागमः।
• ↑ C। ‘बिभ्युर्बिडालेक्षणभीषणाभ्यो वैदूर्यकुड्येषु शशिद्युतिभ्यः।।’ शि। व। ३-४५।
• ↑ ६। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति उपसर्गस्थान्निमित्तात् परस्य नेः णत्वविकल्पः।
• ↑ [पृष्ठम्०९५६+ २३]
• ↑ १। ‘अज्विधौ-भयादीनामुपसंख्यानम्, नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम्’ (वा। ३-३-५६) इति वचनादत्र ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावेऽच्प्रत्ययः। अच्प्रत्ययान्तस्य पुंलिङ्गत्वं तु प्रायिकम्। अतोऽत्र नपुंसकत्वम्। वार्तिकेऽत्र ‘क्तादिनिवृत्त्यर्थम्’ इत्युक्तत्वात् नपुंसके भावे विहितः ल्युट्प्रत्ययोऽप्यस्य धातोर्नेति ज्ञेयम्। वृकभयम् इत्यत्र ‘पञ्चमी भयेन’ (२-१-३७) इति समासः।
• ↑ २। स्त्रियां भावे सम्पदादित्वात् (वा। ३-३-९४) क्विप्।
• ↑ ३। हेतुमण्ण्यन्तात् बाहुलकेन ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इत्यकारप्रत्ययः, युजपवादः।
• ↑ आ। ‘जगत्पतौ पश्यति जातभीषा प्रायस्तदालिङ्गनमभ्यनैषीत्।।’ या। अ। १३-५७।
• ↑ ४। ‘इण्भीका--’ (द। उ। ३-२१) इति कन्प्रत्यये रूपमेवम्। बिभेतीति भेकः।
• ↑ ५। ‘आनकः शीङ्भियः’ (द। उ। ३-२६) इत्यानकप्रत्ययः। बिभेति तस्मादिति भयानकः = भीषणः। ‘भीमादयोऽपादाने’ (३-४-७४) इति अपादानेऽयं प्रत्ययः।
• ↑ ६। ‘भियः षुग् वा’ (द। उ। ७-३५) इति मक्प्रत्ययः, पक्षे षुगागमश्च। बिभेत्यस्मा- ज्जन इति भीमः, भीष्मो वा। ‘भीमादयोऽपादाने’ (३-४-७४) इत्यपादानेऽयं प्रत्ययो ज्ञेयः।

---