मधुसुहृद्
मधुसूदनी
मधुसूदन
मधुसूदनः (पुंलिङ्ग)
निष्पत्ति− षूद (क्षरणे) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्ति− मधुं सूदयति । मधुं सूरीणां करणं सूदयति आत्मन्युपसंहरति इति वा ।
प्रयोग− "माधवो मधुसूदनः"
उल्लेख− वि० स०
विस्तार− "मध्वाख्यमसुरं हन्ति सूरीणां करणं च वा । उपसंहरति स्वस्मिन् मधुसूदन इष्यते ॥" - निरुक्तिः
अर्थ−
१. मधु नामको दैत्यलाई मार्ने र मधु अर्थात् इन्द्रियहरूलाई दमन गर्ने हुँदा मधुसूदन कृष्णको नाम हो,
२. माहुरी वा भमरो । ‘मधुरिन्द्रियनामेति ततो मधुनिषूदनः ।’ (हरिवंश, भ.प.) ‘सूदनं मधुदैत्यस्य यस्मात्स मधुसूदनः ।’ (ब्रह्मवैवर्तपुराण कृ.ज.) ।