मन्दोष्ण
मन्द्र
मन्द्
मदि स्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिषु
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-स्तुतिगत्योः सकर्मकः, अन्यत्राकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मन्दते
अर्थ−
१. स्तुति गर्नु,
२. तुष्ट गर्नु, आनन्दित गर्नु,
३. उन्मत्त हुनु,
४. सुत्नु,
५. चाहनु,
६. चम्कनु, प्रकाशित हुनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मदि स्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु” 2 ‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
- “मोदो = हर्षः, मदो = गर्वः, स्वप्नः = आलस्यम्।
- चन्द्रस्तु ‘मदि जाड्ये’ इत्येव पपाठ।
- स्तुतिगतिभ्यामन्यत्राकर्मकः।” इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- ‘स्वप्नेनालस्यमपि लक्ष्यते।’ इति क्षीरस्वामी।
- धातोरस्य कान्त्यर्थकत्वं केषाञ्चिदसम्मतम्।
- मन्दकः-न्दिका, मन्दकः-न्दिका, मिमन्दिषकः-षिका, मामन्दकः-न्दिका;
- मन्दिता-त्री, मन्दयिता-त्री, मिमन्दिषिता-त्री, मामन्दिता-त्री;
- इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिककन्दतिवत् 4 ज्ञेयानि।
- 5 मन्दनः, इदमेषां 6 मन्दितम्, 7 इत्युरच्प्रत्ययः।
- मन्दन्तेऽस्यां वाजिन इति मन्दुरा = वाजिशाला। मन्दुरा, 8 मन्दिरम्, 9 मन्द्रः, 10 मन्दारः, 11 मन्दाकः।
प्रासङ्गिक्यः