मलूक मल्ल

मल्

मल धारणे

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मलते

अर्थ−
१. पहिरिनु,
२. धारण गर्नु, लगाउनु,
३. समात्नु,
४. टाँसिनु,
५. झुण्डिनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“मल धारणे” ² मालकः-लिका, मालकः-लिका, मिमलिषकः-षिका, मामलकः-लिका;
• मलिता-त्री, मालयिता-त्री, मिमलिषिता-त्री, मामलिता-त्री;
• इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिककलतिवत् ³ ज्ञेयानि।
• ⁴ मलम्, ⁵ कमलम्, ⁶ परिमलम्, ⁷ माला-माली, ^{8 9} मालभारी ¹⁰ माल्यम्, ¹¹ मलिनः-मलीमसः, ¹² आमलकम्-आमलकी, ¹³ मलयः;
• इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति विशेषः।
• यङन्तात् शानचि- ¹⁴ मामल्यमानः इति।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१२२७)
• ↑ (१-भ्वादिः-४९३। सक। सेट्। आत्म।)
• ↑ (१७४)
• ↑ २। शरीरं मल्यते धार्यते इत्यर्थे अच्प्रत्यये एवं रूपम्।
• ↑ ३। केन मल्यते इति ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इति कः। ‘कर्तृकरणे कृता बहुलम्’ (२-१-३२) इति समासः।
• ↑ ४। मल्यते = धार्यते इति ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति कर्मणि संज्ञायां विषये घञ्प्रत्ययः। संज्ञापूर्वकत्वात् वृद्ध्यभावः। ‘घनो घ च’ (३-३-१२५) इति घो वा। चकारात् घञ् च। यद्वा मलते धारयतीत्यर्थे अचि रूपमेवम्। ‘विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे।’ इत्यमरः (१। १०)।
• ↑ ५। ‘मल्यते धार्यते इति माला, घञ्। संज्ञायां पुंस्त्वं प्रायिकम्’ इति प्र। सर्वस्वे। व्रीह्यादित्वात् (५-२-११६) इनिप्रत्यये माली इति।
• ↑ [पृष्ठम्१००६+ २७]
• ↑ १। ‘इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु’ (६-३-६५) तति भारिन्शब्दे उत्तरपदे मालाशब्दस्य ह्रस्वे रूपमेवम् = मालभारिणी = कन्या। ‘तदन्तस्यापि ग्रहणम्’ इति वचनात् उत्पलमालभारिणी = कन्या इत्यपि भवति।
• ↑ २। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यति रूपमेवम्।
• ↑ ३। ‘ज्योत्स्नातमिस्राशृङ्गिणोर्जस्विन्नूर्जस्वलगोमिन्मलिनमलीमसाः’ (५-२-११४) इति मत्वर्थे संज्ञायां विषये एते शब्दाः निपात्यन्ते। इनच्प्रत्यये--मलिनः, ईमसप्रत्यये-मलीमसः इति ज्ञेयम्।
• ↑ ४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ (द। उ। ३। ५) इति क्वुन्प्रत्यये, स्त्रियाम्, ‘षिद्गौ- रादिभ्यश्च’ (४-१-४१) इति ङीषि च रूपमेवम्।
• ↑ ५। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ (द। उ। ८। १०) इति कयन्प्रत्यये रूपमेवम्। मलयः = भूधरविशेषः।
• ↑ आ। ‘मामल्यमानं स्मितमल्लिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभल्लनोद्धुरम्।’ धा। का। १। ६४।

---