मुञ्चन
मुञ्ज
मुञ्च्
मुचि कल्कने
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मुञ्चते
अर्थ−
१. बोल्नु, भन्नु,
२. पिस्नु, कुट्नु,
३. ठग्नु, फसाउनु,
४. दुराचारी हुनु,
५. गर्व गर्नु ।
प्र-
१. अतिदान गर्नु, धेरै दिनु,
२. समर्पण गर्नु, दिनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मुचि कल्कने” 2 ‘कल्कने मुञ्चते मुञ्चेः मोक्षे मुञ्चति मुञ्चते।’ 3 इति देवः।
- ‘मुच--’ इति चन्द्रसंमतः पाठः।
- ‘कल्कनम् = दम्भः, क्वथनं च।’ इति क्षीरतरङ्गिणी।
- ‘शाठ्यम्’ इति मैत्रेयः।
- “कत्थनं चेति स्वामी।” इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- ‘कथनम् इत्यन्ये।’ इति सिद्धान्तकौमुदी।
- एवञ्च बह्वर्थकत्वं कल्कनशब्दस्येति ज्ञेयम्।
- मुञ्चकः-ञ्चिका, मुञ्चकः-ञ्चिका, मुमुञ्चिषकः-षिका, मोमुञ्चकः-ञ्चिका;
- मुञ्चिता-त्री, मुञ्चयिता-त्री, मुमुञ्चिषिता-त्री, मोमुञ्चिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिककुण्ठतिवत् 4 ज्ञेयानि।
- अस्यात्मनेपदित्वात् शानचि-मुञ्चमानः, मुञ्चिष्यमाणः, मुञ्चयमानः, मुञ्चयिष्यमाणः, मुमुञ्चिषमाणः, मुमुञ्चिषिष्यमाणः, मोमुञ्च्यमानः, मोमुञ्चिष्यमाणः;
- इति रूपाणि यथायथं सम्भवन्तीति विशेषः।
- ल्युटि- 5 मुञ्चनम्।
प्रासङ्गिक्यः