संस्कृत-शब्दकोशः

मॄ मेक

मे

मेङ् प्रणिदाने


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मयते

अर्थ−
१. हस्तान्तरण गर्नु, दिनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“मेङ् प्रणिदाने” 2 ‘मिमीते मायते माने, माति तत्रैव शब्लुकि।
  • मयते प्रणिदानेऽर्थे…।।’ 3 इति देवः।
  • “प्रणिदानम् = विनिमयः।
  • ‘प्रत्यर्पणम्’ इत्यपरे।” इति मा।
  • धा।
  • वृत्तिः।
  • “--प्रतिदाने-इति काशकृत्स्नः।
  • तथैव कातन्त्रे, चान्द्रे च।
  • ‘प्रणिधाने’ इति पाठान्तरम्।” इति क्षी।
  • टीका।
  • मायकः-यिका, मापकः-पिका, मित्सकः-त्सिका, मेमीयकः-यिका;
  • माता- मात्री, माययिता-त्री, मित्सिता-त्री, मेमीयिता-त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिकमातिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • शानचि- 5 मयमानः- प्रणिप्रयमानः, 6 अपमित्य, 7 अपमाय वा याचते।
  • याचित्वा अपमयते।
  • 8 9 धान्यमायः, इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति ज्ञेयम्।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१३१४)
  • ↑ (१-भ्वादिः-९६१। सक। अनि। आत्म।)
  • ↑ (श्लो। ९)
  • ↑ (१२४०)
  • ↑ ४। शानचि, शपि अयादेशे च रूपमेवम्। ‘--अशिति’ (६-१-४५) इत्युक्तत्वात् आत्वं नेति ज्ञेयम्। प्रणिमयमानः इत्यत्र ‘नेर्गदनदपतपदघुमा--’ (८-४-१७) इत्यादिना नेर्णत्वम्।
  • ↑ ५। अपपूर्वकादस्मात्, ‘उदीचां माङो व्यतीहारे’ (३-४-१९) इति क्त्वाप्रत्यये, तस्य सामासिके ल्यपि, ‘मयतेरिदन्यतरस्याम्’ (६-४-७०) इति इकारेऽन्तादेशे च अपमित्य इति रूपम्। पक्षे अपमाय इति च। अपूर्वकालार्थं वचनमिदम्। अत्र (३-४-१९) ‘उदीचाम्’ इत्युक्तत्वात्, प्राचां मते तु ‘याचित्वाऽपमयते’ इत्यपि प्रयोगः साधुः। ‘उदीचाम्--’ (३-४-१९) इति सूत्रे ‘माङ्’ इति, मेङः कृतात्वस्य निर्देश इति ‘दाधा ध्वदाप्’ (१-१-२०) सूत्रे भाष्ये स्पष्टम्।
  • ↑ आ। ‘अपमित्य तपोवित्तैरस्या भागं भगीरथः।’ सुभद्राहरणे।
  • ↑ [पृष्ठम्१०५७+ २८]
  • ↑ १। कर्मणि उपपदे आदन्तलक्षणं कप्रत्ययं बाधित्वा, ‘ह्वावामश्च’ (३-२-२) इत्यण्। आत्वे कृते, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः।



Correction: