संस्कृत-शब्दकोशः

योगरथ योगरूढि

योगरूढ

योगरूढः (पुंलिङ्ग)


निष्पत्ति− "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्ति− योगश्च रूढिश्च योगरूढी । तौ स्तः अस्य
विस्तार− पङ्कज पङ्काज्जायते पङ्कज

अर्थ−
शब्दका तीन भेद (रूढ, यौगिक र योगरूढ) मध्ये एक । यो रूढ शब्द र यौगिक शब्दको योगबाट बन्छ । अर्थात् समुदाय शक्ति र अवयवशक्ति (प्रकृति प्रत्ययादि) बाट अर्थबोध गराउने पङ्कजादि शब्द योगरूढ हुन् । किनभने यहाँ पङ्क शब्द रूढ र जायते इति जः शब्द यौगिक भएकाले दुवै शब्दको योगबाट बनेको पङ्कजले कमललाई बुझाउँदा योगरूढ भयो । (हिलोबाट उत्पन्न भन्ने अर्थ यौगिक हो भने उक्त अर्थलाई ग्रहण गर्दै कमल भन्ने निश्चित अर्थ बढाउनु रूढि हो) यसका तीन भेद छन् - सामान्यार्थे विशेषबोधक, विशेषार्थे सामान्यार्थबोधक र सामान्यविशेषोभयविधार्थबोधक ।


योगरूढः (पुंलिङ्ग)


निष्पत्ति− "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्ति− योगश्च रूढिश्च योगरूढी । तौ स्तः अस्य
विस्तार− पङ्कज पङ्काज्जायते पङ्कज

अर्थ−
शब्दका तीन भेद मध्ये एक । यो रूढ शब्द र यौगिक शब्दको योगबाट बन्छ । अर्थात् समुदाय शक्ति र अवयवशक्ति (प्रकृति प्रत्ययादि) बाट अर्थबोध गराउने पङ्कजादि शब्द योगरूढ हुन् किनभने यहाँ पङ्क शब्द रूढ र जायते इति जः शब्द यौगिक भएकाले दुवै शब्दको योगबाट बनेको पङ्कजले कमललाई बुझाउँदा योगरूढ भयो । यसका तीन भेद छन् - सामान्यार्थे विशेषबोधक, विशेषार्थे सामान्यार्थबोधक र सामान्यविशेषोभयविधार्थबोधक ।



Correction: