संस्कृत-शब्दकोशः

रधि रन्ति

रध्

रध हिंसासंराध्योः


गणः- दिवादिः
कर्मकः-हिंसायां सकर्मकः, अन्यत्राकर्मकः
इट्-वेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- रध्यति

अर्थ−
१. पूरा गर्नु, समाप्त गर्नु,
२. अपकार गर्नु, मार्नु, दुःख दिनु,
३. पाक्नु,
४. शुद्ध हुनु, निर्दोष हुनु, गल्ती नगर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“रध हिंसासंराद्ध्योः” 2 ‘रध हिंसायाम्’ इत्येव प्रौढमनोरमादिषु पाठः।
  • ‘-- हिंसासंसिद्ध्योः’ इति काशिकायां 3 दृष्टः पाठः।
  • 4 5 रन्धकः-न्धिका, रन्धकः-न्धिका, 6 रिरधिषकः-रिरत्सकः-त्सिका, रारधकः-धिका;
  • रधिता- 7 रद्धा-रद्ध्री, रन्धयिता-त्री, रिरधिषिता-रिरत्सिता-त्री, रारधिता-त्री;
  • 8 रध्यन्-न्ती, रन्धयन्-न्ती, रिरधिषन्-रिरत्सन्-न्ती;
  • -- रधिष्यन्- 9 रत्स्यन्-न्ती-ती, रन्धयिष्यन्-न्ती-ती, रिरधिषिष्यन्-रिरत्सिष्यन्-न्ती-ती;
  • व्यतिरध्यमानः, रन्धयमानः, व्यतिरिरधिषमाणः-व्यतिरिरत्समानः, रारध्यमानः;
  • व्यतिरधिष्यमाणः-व्यतिरत्स्यमानः, रन्धयिष्यमाणः, व्यतिरिरधिषिष्यमाणः-व्यतिरिरत्सिष्यमाणः, रारधिष्यमाणः;
  • सुरत्-सुरधौ-सुरधः;
  • -- -- 10 रद्धम्-रद्धः-रद्धवान्, रन्धितम्-तः, रिरधिषितः-रिरत्सितः, रारधितः-तवान्;
  • रन्धः, 11 रन्धनः, 12 साधुरन्धी, 13 14 रेधिवान्, रन्धः, रिरधिषुः-रिरत्सुः, 15 रारन्धः;
  • रधितव्यम्-रद्धव्यम्, रन्धयितव्यम्, रिरधिषितव्यम्-रिरत्सितव्यम्, रारधितव्यम्;
  • रन्धनीयम्, रन्धनीयम्, रिरधिषणीयम्-रिरत्सनीयम्, रारधनीयम्;
  • राध्यम्, रन्ध्यम्, रिरधिष्यम्-रिरत्स्यम्, रारध्यम्;
  • ईषद्रन्धः- 16 दूरन्धः-सुरन्धः;
  • -- -- रध्यमानः, रन्ध्यमानः, रिरधिष्यमाणः-रिरत्स्यमानः, रारध्यमानः;
  • रन्धः, रन्धः, रिरधिषः-रिरत्सः, रारधः;
  • 17 रधितुम्-रद्धुम्, रन्धयितुम्, रिरधिषितुम्-रिरत्सितुम्, रारधितुम्;
  • रद्धिः, रन्धना, रिरधिषा-रिरत्सा, रारधा;
  • रन्धनम्, रन्धनम्, रिरधिषणम्-रिरत्सनम्, रारधनम्;
  • रधित्वा-रद्ध्वा, रन्धयित्वा, रिरधिषित्वा-रिरत्सित्वा, रारधित्वा;
  • अनुरध्य, अनुरन्ध्य, प्ररिरधिष्य-प्ररिरत्स्य, प्ररारध्य;
  • रन्धम् २, रधित्वा-रद्ध्वा २, रन्धम् २, रन्धयित्वा २, रिरधिषम् २-रिरत्सम् २, रिरधिषित्वा २-रिरत्सित्वा २, रारधम् २;
  • रारधित्वा २। 18

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१३७१)
  • ↑ (४-दिवादिः-११९३। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ (७-२-४५)
  • ↑ [पृष्ठम्१०९४+ २४]
  • ↑ १। ‘रधिजभोरचि’ (७-१-६१) इति अजादिप्रत्ययेषु सर्वत्र नुमागमः। ण्यन्तेषु च णिज्निमित्तको नुमागमः सर्वत्र बोध्यः।
  • ↑ २। ‘रधादिभ्यश्च’ (७-२-४५) इति इड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘नेट्यलिटि रधेः’ (७-१-६२) इति नुम्निषेधः। इडभावपक्षे ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वे रिरत्सकः इत्यादीनि रूपाणीति सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।
  • ↑ ३। तृचि, इडभावपक्षे, ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति धत्वे जश्त्वे च रूपमेवम्।
  • ↑ ४। शतरि दिवादित्वाच्छ्यनि रूपमेवम्। स्त्रियां नुम्विकल्पः।
  • ↑ ५। स्यप्रत्ययेऽपि इडभावपक्षे धातुधकारस्य चर्त्वेन तकार इति ज्ञेयम्।
  • ↑ ६। रधाद्यष्टकान्तर्गतत्वेन धातोर्वैकल्पिकेट्कत्वात्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः। नच रधादिव्यतिरिक्तेषु धातुषु ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यस्य चरितार्थत्वात्, ‘रधादिभ्यश्च’ (७-२-४५) इत्यस्य परत्वाच्च निष्ठायामपि इण्निषेधं बाधित्वा इड्विकल्प एव तृजादिष्विव न्याय्य इति वाच्यम्; ‘निषेधाश्च बलीयांसः’ (परि। १२२) इति न्यायेन, पुरस्तात् प्रतिषेधकाण्डारम्भसामर्थ्याच्च ‘पर्जन्यवल्लक्षणं प्रवर्तते’ (परि। १२१) इति न्यायेन रधादिषु विषयेऽपि निष्ठायाम् इण्निसेधस्यैव प्रामाणिकत्वात्। विस्तरस्त्वन्यत्र।
  • ↑ ७। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युप्रत्यये नुमागमः।
  • ↑ ८। ‘साधुकारिण्युपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः। काशिकायाम् (७-१-६१) प्रयुक्तोऽयम्।
  • ↑ [पृष्ठम्१०९५+ २३]
  • ↑ १। लिटः क्वसौ, ‘अत एकहल्मध्ये--’ (६-४-१२०) इत्येत्वाभ्यासलोपयोः कृतयोः, ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमे, नुमागमे, संयोगान्तत्वेन ‘असंयोगाल्लिट् कित्’ (१-२-५) इति कित्त्वाप्राप्तावपि औपदेशिकं क्वसुप्रत्ययगतं कित्त्वमाश्रित्योपधानकारलोपे रेधिवान् इति सम्पद्यते। अत्रैवंरूपनिष्पत्ति- विषये आक्षेपसमाधानप्रकारौ न्यासे (७-१-६२) द्रष्टव्यौ। क्वसोश्छान्दसैकान्त्या- भावप्रतिपादनं तु ‘नेट्यलिटि रधेः’ (७-१-६२) इत्यत्र भाष्यप्रदीपोद्द्योते द्रष्टव्यम्।
  • ↑ २। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), यङो लुकि, ‘रधिजभोरचि’ (७-१-६१) इति नुम्।
  • ↑ ३। दुरुपपदाद्रधेः कृच्छ्रार्थे खल्। ‘रो रि’ (८-३-१४) इति रेफलोपे, ‘ढ्रलोपे पूर्वस्य--’ (६-३-१११) इति दीर्घः।
  • ↑ आ। ‘अक्षं रधितुमारेभे रद्धा लङ्कानिवासिनाम्।।’ भ। का। ९-२९।
  • ↑ [पृष्ठम्१०९६+ २६]



Correction: