राजोपसेवी राज्ञी

राज्

राट् (पुंलिङ्ग)

---

अर्थ−
‘(राज्)’ १. राजा,
२. सरदार/श्रेष्ठ पुरुष ।

---

राजृ दीप्तौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- राजति–ते

अर्थ−
१. चम्कनु, शोभित हुनु ।
निर् (नी)-
१. आरती गर्नु ।
वि-
शोभित हुनु, प्रकाशित हुनु, चम्कनु,
२. जित्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“राजृ दीप्तौ” ² फणादिः।
• राजकः-जिका, राजकः-जिका, रिराजिषकः-षिका, राराजकः-जिका, राजिता-त्री, राजयिता-त्री, रिराजिषिता-त्री, राराजिता-त्री;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककाशतिवत् ³ ज्ञेयानि।
• ⁴ रराजिवान्-रेजिवान्, ⁵ सम्राट्, ⁶ विश्वाराट्-राट्, चेदिराट्, ⁷ राष्टिः, ⁸ राजिः, ⁹ राजानकः, ¹⁰ राजा, ¹¹ राष्ट्रम्-राष्ट्री, इतीमान्यस्माद् भवन्तीति बोध्यम्।
• ¹²

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१३९४)
• ↑ (१-भ्वादिः-८२२। अक। सेट्। उभ।)
• ↑ (१८६)
• ↑ १। कर्तरि लिटः क्वसौ, ‘फणां च सप्तानाम्’ (६-४-१२५) इत्येत्वाभ्यासलोप- विकल्पः। ‘वस्वेकाजाद्धसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमः।
• ↑ २। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति ‘सम्’ इत्युपसर्गपूर्वकादस्मात् क्विप्। ‘मोऽनुस्वारः’ (८-३-२३) इत्यस्यापवा- दतया, ‘मो राजि समः क्वौ’ (८-२-२५) इति प्रतिपदविहितो मकारः।
• ↑ ३। ‘विश्वाराट्’ इत्यत्र ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति क्विप्। ‘विश्वस्य वसुराटोः’ (६-३-१२८) इति दीर्घः।
• ↑ ४। ‘क्तिन् आबादिभ्यः--’ (वा। ३-३-९४) इति बाहुलकात् क्तिन्। हलन्तलक्षणाका- रप्रत्ययस्यापवादः। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्निषेधे ‘व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयज- राजभ्राजच्छशां षः’ (८-२-३६) इति झलि परतो, जकारस्य षकारः।
• ↑ ५। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इतीक्प्रत्यये रूपम्। राजते इति राजिः।
• ↑ ६। बाहुलकात् ‘आनकः शीङ्भियः’ (द। उ। ३-२६) इत्यानकप्रत्यये रूपम्। अत्यथं राजते इति राजानकः। अत्र सूत्रे राजधातोरसंग्रहेऽपि, “प्राक् प्रत्ययनिर्देशः” (दशपाद्युणादिवृत्तिः १०-२) इत्यसकृदुक्तत्वादत्रापि राजतेरानकप्रत्यय इति बोध्यम्।
• ↑ ७। ‘कनिन् युवृषितक्षिराजि--’ (द। उ। ६-५१) इति कनिन्प्रत्ययः। ‘सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ, (६-४-८) इति दीर्घे, ‘न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति नकारलोपः।
• ↑ ८। ष्ट्रन्प्रत्यये रूपम्। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्निषेधे षत्वम्। स्त्रियाम् षित्त्वात् ङीष्।
• ↑ [पृष्ठम्१११४+ ३०]

---