रामः (पुंलिङ्ग)
निष्पत्ति− रमु (क्रीडायाम्) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्ति− रमन्ते योगिनोऽस्मिन् ।
समन्ते योगिनो यस्मिन् नित्यानन्दे चिदात्मनि ।
इति रामपदेनाऽसौ परं ब्रह्माभिधीयते ॥
प्रयोग−
"पितुर्निर्देशात् वनवासमेवं निस्तीर्य रामः प्रतिपन्नराज्यः ।
धर्मार्थकामेषु समां प्रपेदे यथा तथैवावरजेषु वृत्तिम् ॥"
उल्लेख− रघु० १४-२१
विस्तार− "रा शब्दो विश्ववचनो मश्चापीश्वरवाचकः । विश्वानामीश्वरो यो हि तेन रामः प्रकीर्तितः ॥" - ब्रह्मवै०
अर्थ−
१. तेजपात,
२. राम,
३. बलराम,
४. पशुराम,
५. तीनको सङ्ख्या,
६. ईश्वर,
७. वरुण,
८. घोडा,
९. अशोकको रूख,
१०. एक मात्रिक छन्द, जसको प्रत्येक चरणमा नौ तथा आठमा विराम भई सत्र मात्राहरू हुन्छन्,
११. पशुविशेष ।
राम (विशेषण)
अर्थ−
१. प्रसन्न पार्ने,
२.खुब राम्रो,
३. कालो रङ्गको,
४. सेतो ।
रामम् (नपुंसकलिङ्ग)
अर्थ−
१. बेथे,
२. कुट नामको बुटी । ‘क्लीबं वास्तुककुष्ठयोः’ (मेदिनी) ।