रिःफ रिवि

रिफ्

रिफ कत्थनयुद्धनिन्दाहिंसादानेषु

---

गणः- तुदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- रिफति

अर्थ−
१. बोल्नु, भन्नु,
२. युद्ध गर्नु, लडाईँ गर्नु, झगडा गर्नु,
३. दोष लगाउनु, निन्दा गर्नु,
४. दुःख दिनु, सताउनु,
५. दिनु, दान गर्नु
६. आत्मप्रशंसा गर्नु, आफ्नो स्तुतिगान गर्नु ।,

कृदन्तरूपमाला

• ¹“रिफ कत्थनयुद्धनिन्दाहिंसादानेषु” ² ‘ऋफ--’ इति क्षीरस्वामी।
• “… ‘रिह इति द्रमिडाः--इति स्वामी।
• अनिट्कारिकासु ³ वामनश्च-- ‘रिहिलुही धातुषु न पठ्येते।
• कैश्चिदभ्युपगम्येते’ इति।
• अत्र न्यासे-- ‘कैश्चिदिति।
• आपिशलिप्रभृतिभिः।’ इति।
• तस्मात् तावपि स्त एव।
• प्रयुज्यते च -- ‘शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति।’ इति।” इति माधवधातुवृत्तिः।
• अत्रोपात्तः स्वामी न क्षीरस्वामी, अपितु अन्य इति ज्ञेयम्।
• ⁴ रेफकः-फिका, रेफकः-फिका, रिरेफिषकः-रिरिफिषकः-षिका, रेरिफकः-फिका;
• रेफिता-त्री, रेफयिता-त्री, रिरेफिषिता-रिरिफिषिता-त्री, रेरिफिता-त्री;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् ⁵ बोद्ध्यानि।
• ⁶ रेफित्वा।
• ⁷ रेफः।

प्रासङ्गिक्यः

1. ↑ (१४०५)
2. ↑ (६-तुदादिः-१३०६। सक। सेट्। पर।)
3. ↑ (काशिका ७-२-१०)
4. ↑ [पृष्ठम्१११९+ २६]
5. ↑ (१९३)
6. ↑ १। अत्र, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् रूपमेकमेवेति माधवधातु- वृत्तिः। ‘रलो व्युपधात् हलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पे तु रिफित्वा रेफित्वा इति रूपद्वयं भवेत्, तत्तु ‘नोपधात् थफान्ताद् वा’ (१-२-२३) इत्यत्र नोपधादेवेति नियमाश्रयणात् नेति माधवाशयः। वस्तुतस्तु ‘प्रकल्प्य चापवाद- विषयं तत उत्सर्गोऽभिनिविशते’ (परि। ६४) इति न्यायेन इकारोकारोपधधातुषु विषये परत्वात् अपवादत्वाच्च ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इत्यस्य प्रवृत्तेरनिवार्य- तया, रिफित्वा इति पाक्षिकरूपस्य सिद्ध्यर्थं च सन्नन्ते इव कित्त्वविकल्प एव न्याय्यः। नियमाश्रयणे च न किञ्चिद् बीजं दृश्यते। विस्तरस्त्वन्यश्रेत्यत्रालम्।
7. ↑ २। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। रेफः = अधमः। धात्वर्थोऽत्र निन्दा।

---