रुटि
रुठ
रुट्
रुट रोषे
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- रोटयति–ते
अर्थ−
१. क्रोध गर्नु, रिसाउनु ।
कृदन्तरूपमाला
रुट भासायाम्, भाषायाम् वा
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- रोटयति–ते
अर्थ−
१. चम्कनु, प्रकाशित हुनु,
२. बोल्नु, भाषण गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“रुट भाषार्थः” 2 आस्वदीयः।
- क्षीरस्वामी चुरादिष्वेव पूर्वम् ‘रुट रोषे’ इति मैत्रेयाद्यनुसारेण पठति 3 अत्र तु भाषार्थकदण्डके पुनः पठति।
- परं तु दण्डकपठितानां सर्वेषामपि ‘भाषार्थः’ इति भासार्थकत्वमाह।
- ‘… रोटयतीति णौ।।’ 4 इति देववाक्यं क्षीरस्वामिनोऽनूकूलमिति बोध्यम्।
- रोटकः-टिका, रुरोटयिषकः-षिका;
- रोटयिता-त्री, रुरोटयिषिता-त्री, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककोटयतिवत् 5 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
रुट प्रतिघाते
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- रोटते
अर्थ−
१. प्रतिबन्ध गर्नु, रोक्नु,
२. झगडा गर्नु,
३. भुइँमा लड्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“रुट प्रती2घाते” 3 4 “… ‘रुट लुट लुठ प्रती5घाते’ आद्यौ प्रथमान्तौ।
- अन्त्यो द्वितीयान्तः।
- अयं पाठो देवमैश्रेयादीनाम्।
- हरियोगिनस्तु आद्यावेव।
- ‘धातोः कर्मणः--’ 6 इत्यत्र कैयटे द्वाविमौ द्वितीयान्तौ पठितौ।
- क्षीरस्वामी तु एवं पठित्वाऽऽह-- “-- ‘रुट लुट--’ इत्येके।
- ‘बाधृ रोटने’ इति लिङ्गात्।” इति।
- तथा ‘रुट दीप्तौ’ इत्यप्यसावाह।” इति माधवो- क्तिरिहानुसन्धेया। ‘रोटते प्रतिघातेऽर्थे रोषे रोटयतीति णौ।।’ 7 हति देवः।
- रोटकः-टिका, रोटकः-टिका, रुरुटिषकः-रुरोटिषकः-षिका, रोरुटकः-टिका;
- रोटिता-त्री, रोटयिता-त्री, रुरुटिषिता-रुरोटिषिता-त्री, रोरुटिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककोकतिवत् 8 ज्ञेयानि।
- 9 रुटितम्-रोटितम्-तः, रुट्यभानः 10 इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः