लुषभ लूञ्

लू

लूञ् छेदने

---

गणः- क्र्यादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- लुनाति–लुनीते

अर्थ−
१. काट्नु, चिर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“लूञ् छेदने” ² प्वादिः, ल्वादिश्च।
• लावकः-विका, लावकः-विका, लुलूषकः-षिका, लोलूयकः-यिका;
• लविता-त्री, लावयिता-त्री, लुलूषिता-त्री, लोलूयिता-त्री;
• लुनन्-ती, लावयन्-न्ती, लुलूषन्-न्ती;
• -- लविष्यन्-न्ती-ती, लावयिष्यन्-न्ती-ती, लुलूषिष्यन्-न्ती-ती;
• -- लुनानः, लावयमानः, लुलूषमाणः, लोलूयमानः;
• लविष्यमाणः, लावयिष्यमाणः, लुलूषिष्यमाणः, लोलूयिष्यमाणः;
• कंसलूः-ल्वौ-ल्वः;
• -- -- -- ³ विपक्षलावः, ^{4 5} सकृल्लूः, ⁶ लुलुवुषः पश्य, लुलविवान्, ⁷ शत्रुलावो व्रजति, ⁸ लोलूया ⁹, ¹⁰ लवकः, ^{11 12} लूत्वा, ¹³ लूनः, ¹⁴ लूनिः, ¹⁵ अभिलावः, ^{16 17} खङ्गलावं ^{18 19} खङ्गेन लावं वा, ²⁰ लवित्रम् ^{21 22} लवः, ²³ लवणः, ²⁴ लिलावयिषुः, लिलावयिषा, ²⁵ लवाणकम्, ²⁶ लुवा, ²⁷ लोम, ²⁸ त्रप्रत्यये रूपमेवम्;
• छन्दसि विषये।
• लुनाति लूयते वा लोत्रम् = शरीरम्। लोत्रम्, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि क्रैयादिकपुनातिवत् ²⁹ ज्ञेयानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१५१६)
• ↑ (९-क्र्यादिः-१४८३। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ आ। ‘विपक्षलावस्य निजस्य शत्रोः अह्नाय भूत्वा लवको बहूनि।’ वा। वि। २-३९।
• ↑ १। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्ययः।
• ↑ २। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति सोपपदात् कर्तरि क्विप्।
• ↑ ३। कर्तरि क्वसुप्रत्ययः। काशिकायां (६-४-२२) प्रत्युदाहृतत्वात् भाषायामपि धातोरस्मात् क्वसुरिति ज्ञेयम्। अत्र ‘न शसदद--’ (६-४-१२६) इत्यादिना एत्वाभ्यासलोपौ न।
• ↑ ४। क्रियार्थक्रियायामुपपदे ‘अण् कर्मणि च’ (३-३-१२) इति भविष्यत्यर्थेऽण्प्रत्ययः।
• ↑ B। ‘तस्याः सासद्यमानाया लोलूयावान् रघूत्तमः।’ भ। का। ४-३१।
• ↑ ५। यङन्तात् ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इत्यकारप्रत्ययः। स्त्रियां टाप् भवति।
• ↑ ६। ‘प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्’ (३-१-१४९) इति कर्तरि वुन्प्रत्ययः। समभिहारो नाम (लक्षणया) साधुकारित्वम्; अतश्च यः सकृदपि सुष्ठु करोति स उच्यते लवक इति।
• ↑ C। ‘लवकौ शत्रुशक्त्रीनामृष्यमूकमगच्छताम्।।’ भ। का। ६-८६।
• ↑ ७। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेधः। एवमेव क्तक्तिन्प्रभृतिष्वपि इण्निषेधो बोध्यः।
• ↑ ८। ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठातकारस्य नकारः।
• ↑ ९। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वक्तव्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति तकारस्य नकारः।
• ↑ १०। ‘निरभ्योः पूल्वोः’ (३-३-२८) इति अभिपूर्वकात् भावे घञ्। अप्प्रत्ययापवादः।
• ↑ ड्। ‘वनाभिलावान् कुर्वन्तः स्वेच्छया चारुविक्रमाः।।’ भ। का। ३-७७।
• ↑ ११। ‘हिंसार्थानां च समानकर्मकाणाम्’ (३-४-४८) इति तृतीयान्त उपपदे णमुल्।
• ↑ [पृष्ठम्११७७+ ३३]
• ↑ (रिपुं मारयति)
• ↑ १। ‘अर्तिलूधू--’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रप्रत्ययः। केचित्तु लुवित्रमिति रूपमाहुः। तन्मते गुणाभावश्चिन्त्यः। कल्पसूत्रप्रयोगास्तु छान्दसत्वेन साधवः।
• ↑ आ। ‘वयं शत्रुलवित्रेषोर्दूता रामस्य भूपतेः।।’ भ। का। ७-८७।
• ↑ २। ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति अप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः।
• ↑ ३। नन्द्यादित्वात् शुद्धादपि धातोः कर्तरि ल्युप्रत्यये, तत्रैव (३-१-१३४) गणे पाठात् णत्वमिति ज्ञेयम्। लवणः--एतन्नामकोऽसुरः। लवणम् इति तु अविवक्षित- प्रकृतिप्रत्ययार्थः शब्दः रसविशेषे रूढो लुडन्तः।
• ↑ B। ‘दुर्जयो लवणः शूली विशूलः प्रार्थ्यतामिति।।’ रघुवंशे १५-५।
• ↑ ४। ‘आणको लूञ्--’ (द। उ। ३-२७) इति आणकप्रत्ययः। लवाणकम् = दात्रम्।
• ↑ ५। औणादिके (द। उ। ६-५१) कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।
• ↑ ६। औणादिके (द। उ। ६-७९) मनिन्प्रत्यये लकारस्य रत्वं विकल्पेन निपात्यते; लो(रो)म = केशाः। ‘रुहे रुचेश्च रौतेश्च रुदिरुध्यो रुषेरपि। षण्णामेव च धातूनां रोमशब्दं निपातयेत्।।’ इति (क्वाचित्कः) श्वेतवनवासिग्रन्थः।
• ↑ ७। औणादिके [द। उ। ८-९०]
• ↑ (१०३५)

---