वर्चस्विन् वर्ज

वर्च्

वर्च दीप्तौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- वर्चते

अर्थ−
१. प्रकाशित हुनु, चम्कनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“वर्च दीप्तौ” ² वर्चकः-र्चिका, वर्चकः-र्चिका, विवर्चिषकः-षिका, वावर्चकः-र्चिका;
• वर्चिता-त्री, वर्चयिता-त्री, विवर्चिषिता-त्री, वावर्चिता-त्री;
• इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचर्चतिवत् ³ ऊह्यानि।
• अस्य धातोः आत्मनेपदित्वात् शानचि- ⁴ वर्चमानः, क्विपि- ⁵ अवावर्क-वर्चौ-वर्चः, सुवर्ची, सुवर्चिका, सुवर्चला, वर्चस्कम्, ब्रह्मवर्चसम्-हस्तिवर्चसम्, ण्यति- ⁶ वर्च्यम्, ⁷ वर्चा, ⁸ असुन्प्रत्यये रूपमेवम्।
• वर्चः = आशुतेजसी इत्यर्थः। वर्चः इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति बोध्यम्।
• ⁹

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१५६१)
• ↑ (१-भ्वादिः-१६२। अक। सेट्। आत्म।)
• ↑ (५०५)
• ↑ आ। ‘सुमङ्घिताः शिङ्घितपुष्पसौरभा यद्वर्चमानाः पशुपाः प्रसेचिरे।।’ धा। का। १। २२।
• ↑ ७। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् न संयोगान्तलोपः।
• ↑ ८। ण्यति ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वं न भवति। ‘न क्वादेः’ (७-३-५९) इत्यत्र ‘क्वाद्यजिव्रजियाचिरुचीनामप्रतिषेधो निष्ठायामनिटः कुत्व- वचनात्’ इति वार्तिकम्। ये क्वादयोऽन्ये वा निष्ठायामनिटस्तेषां कुत्वम्, ये तु सेटस्तेषां नेति संग्रहार्थः। तेनात्र कुत्वं नेति ज्ञेयम्।
• ↑ ९। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः। क्तिनोऽपवादः।
• ↑ १०। औणादिके [द। उ। ९-४९]
• ↑ [पृष्ठम्१२०४+ २७]

---