वंशोद्भवा वश्चनिका

वश्

वश कान्तौ

---

गणः- अदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- वष्टि

अर्थ−
१. इच्छा गर्नु, चाहनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“वश कान्तौ” ² ग्रह्यादिः।
• कान्तिः = इच्छा इति क्षीरस्वामी।
• वाशकः-शिका, वाशकः-शिका, विवशिषकः-षिका, ³ वावशकः-शिका;
• वशिता-त्री, वाशयिता-त्री, विवशिषिता-त्री;
• वावशिता-त्री;
• ⁴ उशन्-न्ती, वाशयन्-न्ती, विवशिषन्-न्ती;
• -- वशिष्यन्-न्ती-ती, वाशयिष्यन्-न्ती-ती, विवशिषिष्यन्-न्ती-ती;
• -- -- वाशयमानः, वाशयिष्यमाणः, -- वावश्यमानः, वावशिष्यमाणः;
• उट्-उशौ-उशः;
• -- -- उशितम्-तः-तवान्, वाशितम्-तः, विवशिषितः, वावशितः-तवान्;
• वशः, ⁵ वशा, ⁶ गोवशा, वशी, वाशः, ⁷ वाशनः, ⁸ विवशिषुः, वावशः;
• वशितव्यम्, वाशयितव्यम्, विवशिषितव्यम्, वावशितव्यम्;
• वशनीयम्, वाशनीयम्, विवशिषणीयम्, वावशनीयम्;
• वश्यम्, वाश्यम्, विवशिष्यम्, वावश्यम्;
• ईषद्वशः-दुर्वशः-सुवशः;
• -- -- उश्यमानः, वाश्यमानः, विवशिष्यमाणः, वावश्यमानः;
• ⁹ वशः, वाशः, विवशिषः, वावशः;
• वशितुम्, वाशयितुम्, विवशिषितुम्, वावशितुम्;
• ¹⁰ उष्टिः, वाशना, विवशिषा, वावशा;
• वशनम्, वाशनम्, विवशिषणम्, वावशनम्;
• ¹¹ वशित्वा, वाशयित्वा, विवशिषित्वा, वावशित्वा;
• प्रोश्य, प्रवाश्य, प्रविवशिष्य, प्रवावश्य;
• वाशम् २ वशित्वा २ वाशम् २ वाशयित्वा २ विवशिषम् २ विवशिषित्वा २ वावशम् २;
• वावशित्वा २;
• ¹² उशिक्, ¹³ ईरन्प्रत्यये, कित्त्वात् संप्रसारणे च रूपमेवम्।
• उश्यते तदिति उशीरम् = गन्धद्रव्यम्।
• उशीनरम् इति तु देशविशेषवाचकं शब्दान्तरम्। उशीरम्, ¹⁴ उशनाः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१५७४)
• ↑ (२-अदादिः-१०८०। सक। सेट्। पर।)
• ↑ १। ‘न वशः’ (६-१-२०) इति यङि परतः वशेः संप्रसारणं न भवति।
• ↑ २। शतरि, ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचति--’ (६-१-१६) इति किति ङिति च प्रत्यये परतः संप्रसारणं भवति। तेनैवं रूपम्। एवं क्विप्-निष्ठा-क्तिनादिषु च ज्ञेयम्।
• ↑ ३। पचाद्यचि, तदन्तात् टापि च रूपमेवम्। वशा = मांसम्।
• ↑ ४। अत्र ‘पोटायुवतिस्तोककतिपयगृष्टिधेनुवशा--’ (२-१-६५) इत्यादिना तत्पुरुष- समासः। गोवशा = बन्ध्या गौरित्यर्थः।
• ↑ ५। ण्यन्तात्, ‘नन्दिवाशि--’ (वा। ३-१-१३४) इत्यादिना संज्ञायां ल्युप्रत्यये रूपमेवम्।
• ↑ आ। ‘भृङ्गालीकोकिलक्रुङ्भिर्वाशनैः पश्य लक्ष्मण।’ भ। का। ६-७४।
• ↑ ६। ‘वशिरण्योरुपसंख्यानम्’ (वा। ३-३-५८) इति भावे घञपवादोऽप्प्रत्ययः।
• ↑ [पृष्ठम्१२११+ २६]
• ↑ १। क्त्वाप्रत्यये, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् न संप्रसारणम्।
• ↑ २। ‘वशेः कित्’ (द। उ। ४-९) इति धातोरिजिप्रत्यये कित्त्वात् संप्रसारणम्। वष्टि उश्यतेऽसौ श्रेयोऽर्थिभिरिति उशिक् = अग्न्यादिः।
• ↑ ३। औणादिके [द। उ। ८-७३]
• ↑ ४। ‘वशेः कनसिः’ (द। उ। ९-९९) इति कनसिप्रत्यये, कित्त्वात् ‘ग्रहिज्या--’ (६-१-१६) इत्यादिना सम्प्रसारणे रूपमेवम्। उशनाः = शुक्रः।

---