वावृतु
वावृत्त
वावृत्
वावृतु वरणे
गणः- दिवादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- वावृत्यते
अर्थ−
१. सेवा गर्नु, शुश्रूषा गर्नु, चाकरी गर्नु,
२. खोज्नु, मन पराउनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“वावृतु वरणे” 2 वरणम् = आवरणम्।
- ‘वृतु वरणे’ इति धातुवृत्ति-धातुकाव्य-सि।
- कौमुदी-काशकृत्स्नादयः।
- सि।
- कौमुद्यां ‘वृतु--’ इति पठित्वा पक्षान्तरे-वावृत्यते इति।
- ‘वृतु--’ इति धा।
- का।
- व्याख्या 3 पाठः।
- किञ्च तत्र ‘केचित् पूर्वत्र पठितं वाग्रहणमस्यादिं कृत्वा ‘वावृतु--’ इत्याहुः’ इत्युपात्तम्।
- कर्मणि क्तप्रत्यये पक्षद्वयेऽपि प्रयोगा दृश्यन्ते।
- क्षीरस्वामी स्वतन्त्रेण ‘वावृतु’ इति पठित्वा “अन्ये भ्वादेरेव वरणे दिवादित्वं वा मन्यन्ते।
- तेन वरणे द्युतादिकार्यं न भवति।
- वर्तिष्यते, विवर्तिषते” इति उक्तम्।
- किं च भ्वादौ ‘वृतु वरणे’ 4 इत्येके’ इति तत्र दृश्यते।
- कातन्त्रीयाः ‘तप ऐश्वर्ये, वावृतु वर्तने’ इति पठन्ति।
- ये वा-शब्दं ‘तप ऐश्वर्ये वा’ इत्येवं संबध्नन्ति, काशकृत्स्नपाठानुरोधेन तेषां ‘वा’ पदं समुच्चायकं भवितुमर्हति, न विकल्पार्थकम्’ इति काशकृत्स्ने टिप्पण्या- मुक्तम्।
- 5 ‘ततो वावृत्यमानाऽसौ रामशालां न्यविक्षत।’ इति भट्टि 6 प्रयोगश्चात्र अनुकूलः।
- ‘-- वर्तने च’ इति हेमचन्द्रः।
- ‘-- संभक्तौ वरणे’ इति वोपदेवः।
- वावर्तकः-र्तिका, वावर्तकः-र्तिका, विवावर्तिषकः-षिका, वरीवावर्तकः-र्तिका;
- वावर्तिता-त्री, वावर्तयिता-त्री, विवावर्तिषिता-त्री, वरीवावर्तिता-त्री;
- इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकगृध्यतिवत् 7 ज्ञेयानि।
- शानचि 8 वावृत्यमानः, क्यपि- 9 वावृत्यम्, वावर्तितम् इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः