वॄञ् वेकट

वे

वेञ् तन्तुसन्ताने

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- वयति–ते

अर्थ−
१. बुन्नु,
२. बाट्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“वेञ् तन्तुसन्ताने” ² यजादिः।
• ‘वयते वयतीत्येवं तन्तुसन्तान इष्यते।।’ ³ इति देवः।
• ‘व्याप्तौ छादने चाह भट्टिः’ इति धा।
• का।
• व्याख्या ⁴।
• ^{5 6} वायकः-यिका, ⁷ वायकः-यिका, ⁸ विवासकः-सिका, ⁹ वावायकः-यिका;
• वाता-त्री, वाययिता-त्री, विवासिता-त्री, वावायिता-त्री;
• ¹⁰ वयन्-न्ती, वाययन्-न्ती, विवासन्-न्ती;
• -- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककायतिवत् ¹¹ ज्ञेयानि।
• ¹² तन्तुवायः, ¹³ प्रवाणी-निष्प्रवाणिः, ¹⁴ उतम्-उतः-उतवान्, प्रोतः, ¹⁵ प्रवयणम्, उत्वा, ¹⁶ प्रवाय, ¹⁷ ऊतिः, ¹⁸ विः = पक्षी, वेमा।
• ¹⁹ आवायः, ²⁰ पटोत्।
• ²¹

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६४०)
• ↑ (१-भ्वादिः-१००६। सक। अनि। पर।)
• ↑ (श्लो। १०)
• ↑ (२-४३)
• ↑ [पृष्ठम्१२६३+ ३१]
• ↑ १। ‘आदेच उपदेशे--’ (६-१-४५) इत्याकारः। ‘आतो युक्--’ (७-३-३३) इति युगागमः।
• ↑ २। ण्यन्ते सर्वत्रादन्तलक्षणपुगपवादः ‘शाच्छासाह्वाव्यावेपां युक्’ (७-३-३७) इति युगागमः।
• ↑ ३। धातोरनिट्त्वात् रूपाण्येवम्। सन्नन्तेऽभ्यासस्येकारः।
• ↑ ४। यङन्ते सर्वत्र औपदेशिकस्य एकारस्य आकार इति विशेषः। नच वाच्यम्। ‘ग्रहिज्यावयि--’ (६-१-१६) इत्यनेन यङन्ते ङित्त्वात् कथं न सम्प्रसारणमिति; यतोऽत्र ‘वयि’ ग्रहणात् ‘वेञो वयिः’ (२-४-४१) इति प्राप्तस्य वय्यादेशवि- शिष्टस्य वेञ एव ग्रहणम्; न त्वस्येति यङन्ते ङित्त्वेऽपि प्रत्ययस्य न सम्प्रसारण- मिति ज्ञेयम्। क्त्वादिषु तु यजादित्वात् सम्प्रसारणमिति विशेषः।
• ↑ ५। ‘-- अशिति’ (६-१-४५) इत्युक्तत्वात् शतरि न आकारः। अयादेशः।
• ↑ (२६३)
• ↑ ६। तन्तून् वयति इति तन्तुवायः। ‘ह्वावामश्च’ (३-२-२) इति कर्मणि उपपदे अण् प्रत्ययः। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इत्यस्यापवादः। “आत्वभाविन एजन्तात् आकारान्तनिमित्तकः। प्रत्ययो ज्ञाप्यते सर्वो “ह्वावामश्चे” (३-२-२) त्यणा पुनः।।” इति पदमञ्जरी (६-१-४५)।
• ↑ ७। नवं वासः प्रवयन्त्यस्यामिति प्रवाणी तन्तुवायशलाका। ‘ल्युट् च’ (३-३-११५) इति अधिकरणे ल्युट्। टित्त्वात् स्त्रियां ङीप्।
• ↑ ८। निष्ठायाम् ‘वचिस्वपियजादीनाम् किति’ (६-१-१५) इति सम्प्रसारणे, पूर्वरूपे च रूपमेवम्। एवं क्त्वाप्रभृतिष्वपि ज्ञेयम्।
• ↑ ९। प्रवयणम् इत्यत्र ल्युट्। ‘कृत्यचः’ (८-४-२९) इति णत्वम्।
• ↑ १०। ‘न ल्यपि’ (६-१-४९) इति सम्प्रसारणनिषेधः।
• ↑ ११। ‘ऊतियूति--’ (३-३-९७) इति क्तिन्नन्तो निपातितः। ऊतिः = वयनम्--इति क्षीरस्वामी। काशिकादिषु तु अवतेरूठि स्वरार्थं निपातनम् इत्युक्तम्।
• ↑ १२। ‘वेञो डित्’ (द। उ। १-६२) इति इण्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य डित्त्वात् टिलोपः। नीडं--वयतीति विः पक्षी; तन्तुवायो वा।
• ↑ १३। ‘अवहाराधारावायानामुपसंख्यानम्’ (वा। ३-३-१२२) इति आर्ङ्पूवकादस्मात् घापवादो घञ्। आवयन्ति अस्मिन् इति आवायः = तन्तुवायवाटिका।
• ↑ १४। पटं वयतीति पटोत्। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विप्। सम्प्रसारणे पूर्वरूपे च ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्। इति प्रक्रियासर्वस्वम्।
• ↑ [पृष्ठम्१२६४+ २८]

---