संस्कृत-शब्दकोशः

वेणृ वेण्वातट

वेण्

वेणृ गतिज्ञानचिन्तानिशामनवादित्रग्रहणेषु


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- वेणति–ते

अर्थ−
१. जानु,
२. बुझ्नु, जान्नु,
३. स्मरण गर्नु, याद गर्नु, सम्झनु,
४. सबै कुरा विचार गर्नु, तारतम्य हेर्नु,
५. वाद्ययन्त्र बजाउनु,
६. वाद्ययन्त्र लिनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“वेणृ गतिज्ञानचिन्तानिशामनवादित्रग्रहणेषु” 2 ‘वादित्रं वाद्यभाण्डम्, तस्य वादनार्थग्रहणम्’ इति क्षीरस्वामी।
  • ‘वीणृ ज्ञानचिन्तानिशामनेषु’ इति काशकृत्स्नः।
  • तत्र भ्वादौ इतः पूर्वं णकारदण्डके ‘वेणृ गतिप्रेषणाश्लेषणेषु’ इति दृश्यते।
  • ‘उत माता महिषमन्ववेनत्’ 3 इत्यत्र भाष्यकारास्तवर्गपञ्चमान्तममुं पेठुः।
  • ‘वेनृ--इत्येके’ इति पक्षमवलम्ब्य धा।
  • का।
  • व्याख्यायां 4 शानचि प्रयोगः दृश्यते- ‘प्रबुन्द्यवेणीजववेनमाना…’ इति।
  • वेणकः-णिका, वेणकः-णिका, विवेणिषकः-षिका, वेवेणकः-णिक्म;
  • वेणिता-त्री, वेणयिता-त्री, विवेणिषिता-त्री, वेवेणिता-त्री;
  • इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककेलतिवत् 5 ऊह्यानि।
  • 6 वेणिः, वेणिका, 7 वेणी, 8 वीणा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

  • (१६४१)
  • (१-भ्वादिः-८७७। सक। सेट्। उभ।)
  • (तै। सं। ३-२-११३)
  • (२-७७)
  • (२६२)
  • १। औणादिके (द। उ। १-४६) इन्प्रत्यये रूपमेवम्। ततो ण्वुलि स्त्रियां टापि च वेणिका इति।
  • २। ‘कृदिकारादक्तिनः’ (ग। सू। ४-१-४५) इति ङीष्प्रत्यये रूपम्। वेणी = स्त्रीजटा।
  • ३। ‘रास्नासास्नास्थूणावीणाः’ (द। उ। ५-४७) इति (नकारपाठपक्षे) नकारस्य णत्वं अगुणत्वं च निपात्यते। तेन रूपमेवम्। वीणा = वल्लकी।



Correction: