व्यच व्यजन

व्यच्

व्यच व्याजीकरणे

---

गणः- तुदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- विचति

अर्थ−
१. ठग्नु, फसाउनु, झुक्याउनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“व्यच व्याजीकरणे” ² अत्र क्षीरतरङ्गिण्यां ‘व्यच संभवे’ इति पठित्वा ‘व्यज व्याजीकरणे’ इति पृथक् धातुत्वेन पठ्यते।
• किं च ‘-- ‘व्याजीकरणे’ लिङ्गाद् घञि कुत्वाभावः- व्याजः’ इति च दृश्यते।
• ‘-- व्याजीकरणे--निमित्ते’ इति काशकृत्स्नः।
• मैत्रेयचन्द्रकाशकृत्स्नशाकटायनहेमादयः ‘व्यच--’ इत्येव पठन्ति।
• ‘व्यच--’ इत्येव न्याय्यम् इति धा।
• का।
• व्या।
• ³ दर्शनाज्ज्ञायते।
• व्याचकः-चिका, व्याचकः-चिका, ⁴ विव्यचिषकः-षिका, वाव्य⁵चकः-चिका;
• व्यचिता-त्री, व्याचयिता-त्री, विव्यचिषिता-त्री, वाव्य⁶चिता-त्री;
• इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्लथतिवत् ⁷ ज्ञेयानि।
• ⁸ विचन्-ती, ⁹ विचिता-त्री, ¹⁰ घञि- ¹¹ व्याचः, ¹² विचित्वा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
• अस्य धातोः ण्यन्ते सर्वत्र व्याचयिता-त्री, इत्येवमादीनि ऊह्यानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६५२)
• ↑ (६-तुदादिः-१२९३। सक। सेट्। पर।)
• ↑ (२-७३)
• ↑ ४। सनोऽकृत्त्वात् न सम्प्रसारणम्। ‘-- अनसि’ (वा। १-२-१) इति प्रसज्यप्रतिषेध इति वादिनां मते तु सनोऽपि कित्त्वेन ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचति--’ (६-१-१६) इत्यादिना सम्प्रसारणे, पूर्वरूपे च विविचिषकः-षिका, इत्यादीनि रूपाणीति बोध्यम्।
• ↑ [वेवि]
• ↑ [वेवि]
• ↑ (२८०)
• ↑ ५। शतरि ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन्। तस्य ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति अपित्सार्वधातुकत्वात् ङिद्वद्भावः। तेन चकारात् किति च संप्रसा- रणम् भवति। अतो गुणाभावश्च। तेन रूपमेवम्।
• ↑ ६। ‘व्यचेः कुटादित्वमनसीति वक्तव्यम्’ (वा। १-२-१) इति ङिद्वद्भावात् संप्रसारण- मिति ज्ञेयम्। उरुव्यचाः इत्यत्र गतिकारकपूर्वस्यापि असुन्। ‘--अनसि’ (वा। १-२-१) इति पर्युदासात् न ङित्त्वम्। पदमञ्जर्याम् उद्विचिता इति। न्यासेऽपि एवमेव।
• ↑ [पृष्ठम्१२६९+ २८]
• ↑ १। घञि कुत्वाभावे रूपमेवम्।
• ↑ २। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इत्यकित्त्वेऽपि क्त्वः कृत्त्वाद् ‘व्यचेः कुटादित्वम्--’ (वा। १-२-१) इति ङित्त्वेन संप्रसारणं गुणाभावश्च। तेन रूपमेवम् इति ज्ञेयम्।

---