व्ययित व्यर्थ

व्यय्

व्यय गतौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- व्ययति–ते

अर्थ−
१. जानु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“व्यय गतौ” ² ‘वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ।’ ³ इति देवः।
• व्यायकः-यिका, व्यायकः-यिका, विव्ययिषकः-षिका, वाव्ययकः-यिका;
• व्ययिता-त्री, व्याययिता-त्री, विव्ययिषिता-त्री, वाव्ययिता-त्री;
• व्ययन् ⁴ -न्ती, व्याययन्-न्ती, विव्ययिषन्-न्ती, वाव्ययन्-न्ती;
• -- व्ययिष्यन्-न्ती-ती, व्याययिष्यन्-न्ती-ती, विव्ययिषिष्यन्-न्ती-ती;
• -- व्ययमानः, व्याययमानः, विव्ययिषमाणः, वाव्यय्यमानः;
• व्ययिष्यमाणः, व्याययिष्यमाणः, विव्ययिषिष्यमाणः, वाव्ययिष्यमाणः;
• ⁵ व्यत्-व्ययौ-व्ययः;
• -- -- व्ययितम्-तः, व्यायितम्-तः, विव्ययिषितः, वाव्ययितः-तवान्;
• व्ययः, प्रव्ययी, व्ययः, विव्ययिषुः, वाव्ययः;
• व्ययितव्यम्, व्याययितव्यम्, विव्ययिषितव्यम्, वाव्ययितव्यम्;
• व्ययनीयम्, व्यायनीयम्, विव्ययिषणीयम्, वाव्ययनीयम्;
• व्याय्यम्, व्याय्यम्, विव्ययिष्यम्, वाव्यय्यम्;
• व्यय्यमानः, व्याय्यमानः, विव्ययिष्यमाणः, वाव्यय्यमाणः;
• ईषद्व्ययः-दुर्व्ययः-सुव्ययः;
• -- -- व्ययः, व्यायः, विव्ययः, वाव्ययः;
• व्ययितुम्, व्याययितुम्, विव्ययिषितुम्, वाव्ययितुम्;
• ^{6 7} व्यतिः, व्यायना, विव्ययिषा, वाव्यया;
• व्ययनम्, व्यायनम्, विव्ययिषणम्, वाव्ययनम्;
• व्ययित्वा, व्याययित्वा, विव्ययिषित्वा, वाव्ययित्वा;
• प्रव्यय्य, प्रव्याय्य, प्रविव्ययिष्य, प्रवाव्यय्य;
• व्ययम् २, व्ययित्वा २, व्यायम् २, व्याययित्वा २, विव्ययिषम् २, विव्ययिषित्वा २, वाव्ययम् २;
• वाव्ययित्वा २।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६५५)
• ↑ (१-भ्वादिः-८८१। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ (श्लो। १५०)
• ↑ C। ‘चाय्या व्ययद्दाशविलोकमेषभ्रेषज्झषा यासदघं स्पशन्ती।।’ धा। का। २-२७।
• ↑ ४। क्विपि वलिलोपे तुकि रूपमेवम्।
• ↑ [पृष्ठम्१२७२+ २५]
• ↑ १। क्तिनि वलिलोपे रूपमेवम्।

---

व्यय वित्तसमुत्सर्गे

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- व्यययति–ते

अर्थ−
१. खर्च गर्नु, व्यय गर्नु, उडाउनु (पैसा) ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“व्यय वित्तसमुत्सर्गे” ² अदन्तः।
• ‘वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ।’ ³ इति देवः।
• ‘व्यय गतौ’ इति, ‘वित्तसमुत्सर्गे’ समुत्सर्गस्त्यागः।
• वित्तयति, … व्यय वित्तसमुत्सर्गे इति सम्याः” इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते।
• इतः पूर्वं चुरादावग्रे ‘व्यय क्षये’ इति पठित्वा ‘व्यप व्यय इति कौशिकः, व्युदि व्यय इति नन्दी’ इति च तत्रोपात्तमपीहानुसन्धेयम्।
• ‘षट्ट हिंसायाम्’ ⁴ इत्यत्र “इह ‘व्यय क्षये’ इति नन्दी पठति।
• व्यपेत्यपरे।
• मैत्रेयदेवादयस्तु उभयमपि न पठन्ति” इति धातुवृत्तौ दृश्यते।
• काशकृत्स्नेनापि ‘व्यय क्षये’ ‘व्यय वित्तसमुत्सर्गे’ इति पृथक्त्वेन पठितम्।
• व्ययकः-यिका, विव्यययिषकः-षिका, व्यययिता-त्री, विव्यययिषिता-त्री;
• इत्येवमादीनि रूपाणि ऊह्यानि।
• अस्य धातोः अदन्तपाठसामर्थ्यात् ण्यन्ते ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ते च सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिः नेति ज्ञेयम्।
• बाहुलकात् णिजभावपक्षे शानचि- ⁵ अपव्ययमानः इति।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६५६)
• ↑ (१०-चुरादिः-१९३२। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ (श्लो। १५०)
• ↑ (चुरादौ)
• ↑ आ। ‘पृष्टोऽपव्ययमानस्तु…।’ मनुः (८-६०)।

---