शीलिन् शीवल

शील्

शील उपधारणे

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- शीलयति–ते

अर्थ−
१.,
२.,
३.,
४.,
५.,

कृदन्तरूपमाला

• ¹“शील उपधारणे” ² अदन्तः।
• ‘समाधौ शीलतीति स्यात् शीलयत्युपधारणे।।’ ³ इति देवः।
• उपधारणम् = अभ्यासः।
• चौरादिककीटयतिवत् ⁴ रूपाणि बोध्यानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१७२०)
• ↑ (१०-चुरादिः-१८७९। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ (श्लो। १५४)
• ↑ (१९४)

---

शील उपधारणे (क्वाचित्क)

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शीलयति-ते, शीलति

अर्थ−
१. अभ्यास गर्नु, बानी पर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

---

शील उपधारणे

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शीलयति-ते

अर्थ−
१. धारण गर्नु, पहिरिनु, लगाउनु,
२. राख्नु, आफूसँग राख्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“शील उपधारणे” ² अदन्तः।
• ‘समाधौ शीलतीति स्यात् शीलयत्युपधारणे।।’ ³ इति देवः।
• उपधारणम् = अभ्यासः।
• चौरादिककीटयतिवत् ⁴ रूपाणि बोध्यानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१७२०)
• ↑ (१०-चुरादिः-१८७९। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ (श्लो। १५४)
• ↑ (१९४)

---

शील समाधौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शीलति

अर्थ−
१. मनन गर्नु,, मन एकाग्र बनाउनु,
२. पूजा गर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“शील समाधौ” ² ‘समाधौ श³लतीति स्यात् शीलयत्युपधारणे।।’ ⁴ इति देवः।
• ‘समाधिः ऐकाग्र्यम्’ इति क्षीरस्वामी।
• ⁵ अनुशीलितः-शीलितः, ⁶ स्तुति- शीलः-स्तुतिशीला, ⁷ शैलूषः = नटः, ⁸ शीलम्-शौली।
• इतराणि रूपाणि भौवादिक- कीलतिवत् ⁹ ज्ञेयानि।
• ¹⁰

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१७१९)
• ↑ (१-भ्वादिः-५२३। अक। सेट्। पर।)
• ↑ (शी?)
• ↑ (श्लो। १५४)
• ↑ ८। ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च’ (३-२-१८८) इति वर्तमाने क्तप्रत्ययः। तदुक्तं भाष्ये (३-२-१८८) ‘शीलितो रक्षितः क्षान्तः आक्रुष्टो जुष्ट इत्यपि’ इति। ‘भूते’ (३-२-८४) इत्यस्यापवादः।
• ↑ ९। स्तुतिं शीलति, इति स्तुतिशीलः। ‘शीलिकामि--’ (वा। ३-२-१) इत्यादिना कर्मण्युपपदे णप्रत्ययः। अणोऽपवादः। तेन स्त्रियां ङीपं बाधित्वा टाप् इति विशेषः। एवं मांसशीलः, इत्यादयोऽपि बोध्याः।
• ↑ १०। बाहुलकात् ऊषञ्प्रत्यये साधुः। शौलूषः नटः।
• ↑ ११। इगुपधलक्षणे कप्रत्यये, घञि वा साधुः। घञ्यपि नोपधाया गुणः, गुरूपधत्वादिति बोध्यम्। शीले भवा वृत्तिः शैली। भवार्थेऽणि ङीष्।
• ↑ (१९५)
• ↑ [पृष्ठम्१३०४+ २५]

---