शूलोत्था शूल्य

शूल्

¹“शूल रुजायां संघाते च” ² ‘--रुजायाम्’ इति क्षीरस्वामि-चन्द्र-जैन-काशकृत्स्न-कातन्त्र-हेमचन्द्रादयः।
शूलकः-लिका, शूलकः-लिका, शुशूलिषकः-षिका, शोशूलकः-लिका;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककूलतिवत् ³ ज्ञेयानि।
शूलम् = शस्त्रविशेषः, शूली = शिवः, ‘शिवः शूली महेश्वरः’ इत्यमरः।
शूलः = उदररोगविशेषः, ⁴ शूल्यम्, ⁵ शूलाकरोति, ⁶ शूलीकृत्य, इमानि रूपाण्य- धिकान्यत्रेति विशेषः।
⁷

प्रासङ्गिक्यः

↑ (१७४७)
↑ (१-भ्वादिः-५२६। सक। सेट्। पर।)
↑ (२४४)
↑ ४। शूलेषु संस्कृतमित्यर्थे ‘शूलोखाद्यत्’ (४-२-१७) इति सप्तम्यन्तात् संस्कृत- मित्यर्थे यत्प्रत्ययस्तद्धितः।
↑ ५। ‘शूलात् पाके’ (५-४-६५) इति पाकविषये डाच्प्रत्ययः। ‘ऊर्यादिच्त्रिडाचश्च’ (१-४-६१) इति गतिसंज्ञायाम्, कृञोऽनुप्रयोगे ‘कुगतिप्रादयः’ (२-२-१८) इति समासः। शूलाकरोति मांसम्--शूले पचतीत्यर्थः।
↑ ६। ‘शूली’ इति ऊर्यादिषु (१-४-६१) पाठ इत्यभ्युपगन्तॄणां मते गतिसंज्ञायां समासे ल्यपि रूपमेवम्। शूलीकृत्य = रुजां सम्पाद्य इत्यर्थः।
↑ [पृष्ठम्१३१३+ २७]

संस्कृत-शब्दकोशः