श्येनी श्यैङ्

श्यै

श्यैङ् गतौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- श्यायते

अर्थ−
१. जानु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“श्यैङ् गतौ” ² श्यायकः-यिका, श्यापकः-पिका, शिश्यासकः-सिका, शाश्यायकः-यिका;
• श्याता-त्री, श्यापयिता-त्री, शिश्यासिता-त्री, शाश्यायिता-त्री;
• इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि वृद्ध्यर्थकभौवादिक ‘प्यैङ्’ धातुवत् ³ ज्ञेयानि।
• ⁴ प्रतिश्यायः- ⁵ अवश्यायः, शीतो वायुः, ⁶ शीनं घृतम्, ⁷ श्यानम्-नः, ⁸ प्रतिशीनः, ⁹ अभिशीनः, अभिश्यानः, अवशीनः, अवश्यानः, अभिसंशीनः, अवसंशीनः, ¹⁰ श्यामः-श्यामा, श्यामाकः, शिवः, ¹¹ श्येनः, ¹² श्येतः, शितिः, इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१७६०)
• ↑ (१-भ्वादिः-९६३। सक। अनि। आत्म।)
• ↑ (१०६५)
• ↑ १। ‘श्याद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्ययः। आकारान्त त्वादेव णप्रत्यये सिद्धे सूत्रे पृथक् धातोः ग्रहणं सोपसर्गार्थम्--इति माधवीयादिषु स्पष्टम्।
• ↑ [पृष्ठम्१३२०+ ३०]
• ↑ १। ‘द्रवमूर्तिस्पर्शयोः श्यः’ (६-१-२४) इति द्रवस्य मूतौं काठिन्ये च वर्तमानस्य श्यायतेः निष्ठायां परतः सम्प्रसारणम्। ‘हलः’ (६-४-२) इति दीर्घः। ‘श्योऽ- स्पर्शे’ (८-२-४७) इति निष्ठानत्वम्। ‘शीतो वायुः’ इत्यत्र तु स्पर्शार्थकत्वात् न निष्ठानत्वम्।
• ↑ २। ‘श्यानो वृश्चिकः’ इत्यत्र द्रवमूर्तिस्पर्शाभ्यामन्यत्र सम्प्रसारणाभावात् ‘संयोगादे- रातो धातोर्यण्वतः’ (८-२-४३) इति निष्ठानत्वमिति बोध्यम्।
• ↑ ३। ‘प्रतेश्च’ (६-१-२५) इति प्रतेः परस्य श्यैङो निष्ठायां सम्प्रसारणम्। ‘श्यो ऽस्पर्शे’ (८-२-४७) इति निष्ठानत्वम्।
• ↑ ४। ‘विभाषाऽभ्यवपूर्वस्य’ (६-१-२६) इति अभि, अव इत्युपसर्गात् परस्य श्यैङः सम्प्रसारणविकल्पः। सम्प्रसारणपक्षे ‘श्योऽस्पर्शे’ (८-२-४७) इति निष्ठानत्वम्। सम्प्रसारणाभावपक्षे ‘संयोगादेरातो धातोः--’ (८-२-४३) इति निष्ठानत्वमिति विशेषः। “-- ‘अभ्यवाभ्याम्’ इति वक्तव्ये सति(सूत्रे)पूर्वग्रहणं व्यवहितेऽपि यथा स्यात्-इति; तेन अभिसंशीनः, अवसंशीनः इत्याद्यपि सिद्ध्यति” इति माधवीयधातुवृत्तिः।
• ↑ ५। ‘इषुयुधि--’ (द। उ। ८-२६) इति मक्प्रत्ययः।
• ↑ ६। ‘श्यास्त्या--’ (द। उ। ५-१२) इत्यादिना इनन्प्रत्ययः। श्येनः = गृध्रः।
• ↑ ७। ‘श्याभ्याम्--’ (द। उ। ६-१२) इतीतन्प्रत्यये श्येतः।

---