श्लैष्मिकधातु
श्लोकबद्ध
श्लोक
श्लोकः (पुंलिङ्ग)
निष्पत्ति− श्लोकृ (सङ्घाते) - "घः" (३-३-११८)
व्युत्पत्ति− श्लोक्यते पद्यते रूपेण संहन्यते कविभिः
प्रयोग− "मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमग्मः शाश्वतीः समाः । यत् क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम् ॥ तस्येत्थं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः । शोकार्तेनास्य शकुनेः किमिदं व्याहृतं मया । चिन्तयन् स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान् मतिम् । शिष्यं चैवाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः । पादबन्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वितः । शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ॥"
उल्लेख− रामा०
अर्थ−
१. स्तुति/ तारीफ,
२. नाम/ जस,
३. उखान,
४. प्रशंसा गरिने गद्य वा पद्य वाक्य,
५. वृत्त वा जाति भएको चार पाउको वाक्यरचना । श्लोकसम्बन्ध -‘श्लोकीय’ (वि.) । श्लोकद्वारा स्तुति गर्छ -‘उपश्लोकयति’ । श्लोक बनाउने -‘श्लोककृत्कविः’ (पुं.) ।