संस्कृत-शब्दकोशः

भल्ल् भवत्

भव

भव (वि०) [ भवत्यस्मात्–भू+अपादाने अप्]


(समास के अन्त में) उदय होता हुआ या उत्पन्न, जन्म लेता हुआ,
~वः
1 होना, होने की स्थिति, सत्ता
2. जन्म, उत्पत्तिः–भवो हि लोकाभ्युदयाय तादशाम्–रघु० ३।१४, श० ७।२७
3. स्रोत, मूल
4. सांसारिक अस्तित्व, सांसारिक जीवन, जीवन–जैसा कि भवार्णव, भवसागर आदि में –कु० २।५१
5. संसार
6. कुशल–क्षेम, स्वास्थ्य, समृद्धि
7. श्रेष्ठता, उत्तमता
8. शिव का नाम–दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी–कु० १।२१ ३।७२
9. देव, देवता
10 अभिग्रहण, प्राप्ति ।
समस्त पद
~अतिग
(वि०) सांसारिक जीवन पर विजय पाने वाला, वीतराग,
~अन्तकृत्
ब्रह्मा का विशेषण
~अन्तरम्
दूसरा जीवन (भूत या भावी) पंच० १।१२१,
~अब्धिः , ~अर्णवः, ~समुद्रः, ~सागरः, ~सिन्धुः
सांसारिक जीवन रूपी समुद्र,
~अयना, –नी
गंगा नदी,
~अरण्यम्
'सांसारिक जीवन रूपी जंगल' 'सुनसान संसार,
~आत्मजः
गणेश या कार्तिकेय का विशेषण,
~उच्छदः
सांसारिक जीवन का विनाश –रघु० १४।७४,
~क्षितिः
(स्त्री०) जन्मस्थान,
~घस्मरः
दावानल, जंगल की आग,
~छिद्
(वि०) सांसारिक जीवन के बंधनों को काटने वाला, जन्म की पुनरावृत्ति को रोकने वाला–भवच्छिदस्त्र्यम्बकपादपांशव:–का० १,
~छेदः
पुनर्जन्म का रोकना शि० १।३५,
~दारु
(नपुं०) देवदारु का वृक्ष,
~भूतिः
एक प्रसिद्ध कवि का नाम, (दे० परि० २) –
“भवभूतेः संबन्धाद्भूधरभूरेव भारती भाति ।
एतत्कृतकारुण्ये किमन्यथा रोदिति ग्रावा ॥”
आर्या सप्त० ३६,
~रुद्
(पुं०) अन्त्येष्टि संस्कार के अवसर पर बजने वाला ढोल,
~वीतिः
(स्त्री०) सांसारिक जीवन से छुटकारा–कि० ६।४१ ।


भवः [भू+अप्]


1. सत्ता, अस्तित्व
2. जन्म, उपज
3. स्रोत, उद्गम
4. सांसारिक सत्ता, सांसारिक जीवन
5. स्वास्थ्य, समृद्धि
6. देवता
7. शिव
8. अधिग्रहण, प्राप्ति
9. श्रेष्ठता ।
समस्त पद
~अग्रम्
संसार का सबसे अधिक दूरवर्ती किनारा,
~भङ्गः
जन्म मरण से मुक्ति,
~भावन
(वि०) कल्याणकारी,
~भीरु
(वि०) संसार के अस्तित्व से डरने वाला,
~भोगः
सांसारिक सखों का आनन्द लेना,
~शेखरः
चन्द्रमा,
~संगिन्
(वि०) भौतिक संसार में अनुरक्त,
~संततिः
(स्त्री०) जन्म मरण का तांता ।

परिशिष्ट



Correction: