संस्कृत-शब्दकोशः

मतल्ली मत्क

मति

मतिः (स्त्री०) [ मन्+क्तिन्]


1. बुद्धि, समझदारी, भाव, ज्ञान, संकल्प – मतिरेव बलाद्गरीयसी–हि० २।८६, अल्पविषया मतिः–रघु० १।२
2. मन, हृदय – मम तु मतिर्न मनागपैतु धर्मात्–भामि० ४।२६, इसी प्रकार दुर्मति, सुमति
3. सोचना, विचार, विश्वास, सम्मति, भाव, कल्पना, संस्कार पर्यवेक्षण –विधिरहो बलवानिति मे मतिः–भर्तृ० २।९१, भग० १८।७८
4. अभिप्राय, योजना, प्रयोजन–दे० मत्या
5. प्रस्ताव निर्धारण
6. सम्मान, प्रतिष्ठा, आदर –कि० १०।९
7. अभिलाष, इच्छा, कामना–प्रायोपवेशनमतिर्नृपतिर्बभूव–रघु० ८।९४
8. सलाह, परामर्श
9. याद, प्रत्यास्मरण (‘मतिंकृ, –धा, –आधा’, मन लगाना, निश्चय करना, सोचना, ‘मत्या’ (क्रि० वि०)
1. जानबूझकर, साभिप्राय, स्वेच्छा से –मत्या भुक्त्वाचरेत् कृच्छ्रम् –मनु० ४।२२३, ५।१९
2. इस विचार से कि व्याघ्रमत्या पलायन्ते) ।
समस्त पद
~ईश्वरः
विश्वकर्मा का विशेषण,
~गर्भ
(वि०) प्रज्ञावान्, बुद्धिमान्, चतुर,
~द्वैधम्
मतभिन्नता,
~निश्चयः
निश्चित विश्वास, दृढ़ विश्वास,
~पूर्व
(वि०) साभिप्राय, स्वेच्छाचारी, यथेच्छ,
~पूर्वम्, ~पूर्वकम्
(अव्य०) सप्रयोजन, साभिप्राय, स्वेच्छा से, खुशी से,
~प्रकर्षः
बुद्धि की श्रेष्ठता, चतुराई,
~भेदः
–विचारभिन्नता,
~भ्रमः, ~विपर्यासः
1. व्यामोह, मानसिक भ्रम, मन की भ्रान्ति–श० ६।९
2. त्रुटि, गलती, भूल, गलतफहमी,
~विभ्रमः, ~विभ्रंशः
मन की अव्यवस्था या दीवानापन, पागलपन, उन्माद,
~शालिन्
(वि०) बुद्धिमान्, चतुर,
~हीन
(वि०) मूर्ख, अज्ञानी, मूढ़ ।


मतिः [मन्+क्तिन्]


1. बुद्धि, समझ, ज्ञान, निर्णयशक्ति
2. मन, हृदय
3. विचार, विश्वास, सम्मति, दृष्टिकोण
4. इरादा, प्रयोजन
5. प्रस्ताव, संकल्प
6. आदर, सम्मान
7. इच्छा.
8. उपदेश
9. स्मृति
10. भक्ति, प्रार्थना ।
समस्त पद
~कर्मन्
बौद्धिक कार्य,
~गतिः
(स्त्री०) चिन्तन क्रम,
~दर्शनम्
विचारों का अध्ययन ।

परिशिष्ट



Correction: