मानः [मन्+घञ्]
आदर, सम्मान, प्रतिष्ठा, सादर विचार–मानद्रविणाल्पता–पंच० २।१५९, भग० ६।७, इसी प्रकार 'मानधन' आदि
2. गर्व (अच्छे भाव में) आत्मनिर्भरता, आत्मप्रतिष्ठा–जन्मिनो मानहीनस्य तृणस्य च समागतिः – पंच० १।१०६, रघु० १६।८१
3. अहंकार, घमण्ड, अवलेप, आत्मविश्वास
4. सम्मान की आहत भावना
5. ईर्ष्यायुक्त क्रोध, डाह के कारण उद्दीप्त रोष (विशेषतः स्त्रियों में), क्रोध,– मुंच मयि मानमनिदानम्–गीत० १०, माधवे मा कुरु मानिनि मानमये–९, शि० ९।८४, भामि० २।५६
~नम्
1. मापना
2. माप, मापदण्ड
3. आयाम, संगणना
4. मापदण्ड, मापने का डंडा, मानदण्ड
5. प्रमाण सत्ताधिकार, प्रमाण या प्रदर्शन के साधन,–येऽमी माधुर्यौजः प्रसादा रसमात्रधर्मतयोक्तास्तेषां रसधर्मत्वे किं मानम् – रस०, मानाभावात्, (विवादास्पद भाषा में बहुधा प्रयुक्त)
6. समानता, मिलना–जुलना ।
समस्त पद
~आसक्त
(वि०) दर्पवान्, अहंकारी, घमंडी,
~उन्नतिः
(स्त्री०) बहुत आदर, भारी सम्मान,
~उन्मादः
घमंड का नाश,
~कलहः, ~कलिः
ईर्ष्यायुक्त क्रोध से उत्पन्न झगड़ा,
~क्षतिः(स्त्री०),
~भङ्गः, ~हानिः
(स्त्री०) सम्मान को क्षति, दीनता, अपमान, अप्रतिष्ठा,
~ग्रन्थिः
सम्मान या गर्व की क्षति
~द
(वि०)
1. सम्मान करने वाला
2. घमंडी,
~दण्डः
मापने का डंडा, गज–स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः–कु० १।१,
~धन
(वि०) सम्मानरूपी धन से समृद्ध–महौजसो मानधना धनार्चिताः –कि० १।१९,
~धानिका
ककडी
~परिखण्डनम्
मानध्वंस, दीनता,
~भङ्ग
दे० 'मानक्षति',
~महत्
(वि०) गौरव से समृद्ध, अत्यंत दर्वीला –किं जीर्णं तृणमत्ति मानमहतामग्रेसरः केसरी–भर्तृ० २।२९,
~योगः
माप तोल की ठीक रीति–मनु० ९।३३०,
~रन्ध्रा
एक प्रकार की जलमड़ी, एक छिद्रयुक्त जलकलश जो पानी में रखा हुआ शनैः शनैः भरता रहता है, उसी से समय की माप की जाती है,
~सूत्रम्
1. मापने की डोरी
2. (सोने की) जंजीर जो शरीर में पहनी जाय, करधनी ।
मानः [मन्+घञ्]
1. आदर, सम्मान
2. घमंड, अभिमान, अहंकार
3. आत्माभिमान, आत्मगौरव,
~नम्
1. माप
2. निष्ठित मापदण्ड
3. आयाम ।
समस्त पद
~अन्ध
(वि०) घमंड के कारण अंधा,
~अर्ह
(वि०) सम्मान के योग्य, आदर का अधिकारी,
~अवभङ्गः
प्रतिष्ठा भङ्ग होना, क्रोध का नाश,
~विषमः
खोटे बाँटों से तोलकर या मिथ्या मापकर गबन करना, ठगना–कौ० अ० २।८।२६,
~सारः
अभिमान की बड़ी मात्रा ।
परिशिष्ट