संस्कृत-शब्दकोशः

मूर्त्ति मूर्धन्य

मूर्धन्

मूर्धन् (पुं०) [मुह्यत्यस्मिन्नाहते इति मूर्धा –मुह+कनि, उपधाया दीर्घो धोऽन्तादेशो रमागमश्च]


1. मस्तक, भौं
2. सिर;–नतेन मूर्ध्ना हरिरग्रहीदपः –शि० १।१८, रघु० १६।८१. कु० ३।१२
3. उच्चतम या प्रमुख भाग, चोटी, शिखर, शृंग, सिर–अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा–महा० "सब राजाओं के शीर्षभाग पर" आदि –भूम्यां पर्वतमूर्धनि –श० ५।७, मेघ० १७
4. (अतः) नेता, मुखिया, मुख्य, सर्वोपरि, प्रमुख
5. सामने का, हरावल, अग्रभाग –स किल संयुगमूर्ध्नि सहायतां मघवतः प्रतिपद्य महारथः –रघु० ९।१९ ।
समस्त पद
~अन्तः
सिर का मकुट,
~अभिषिक्त
(वि०) अभिमंत्रित, किरीटधारी, यथाविधि पद पर प्रतिष्ठापित,–रघु० १६।८१
(–क्तः)
1. अभिमंत्रित या अभिषिक्तराजा
2. क्षत्रिय जाति का पुरुष
3. मंत्री
4.मूर्धाभिसिक्त (1)
~अभिषेकः
अभिमंत्रण, प्रतिष्ठापन,
~अवसिक्तः
1. ब्राह्मण पिता और क्षत्रिय माता से उत्पन्न एक वर्णसंकर जाति
2. अभिमंत्रित राजा
~कर्णी, ~कर्परी
(स्त्री०) छतरी,
~ज:
1. (सिर के) वाल –पर्याकुला मूर्धजा:–श० १।३०, विललाप विकीर्णमूर्धजा–कु० ४।४, ‘शोकातिरेक में उस स्त्री ने अपने वाल नोच डाले'
2. अयाल,
~ज्योतिस्
(नपुं०) दे० ब्रह्मरन्ध्र या मुद्रा–मार्ग
~पुष्पः
शिरीष का पेड़,
~रसः
उबले चावलों का मांड,
~वेष्टनम्,
साफा, मुकुट, शिरोमाल्य ।



Correction: