मूर्तिमत् मूर्धन्य

मूर्धन्

मूर्धन् m. [मुह्यंत्यस्मिन्नाहते इति मूर्धा, cf. Uṇ, 1. 156]
1 The forehead, brow.
2 The head in general; नतेन मूर्ध्ना हरिरग्रहीदपः Śi. 1. 18; R. 16. 81; नैसर्गिकी सुरभिणः कुसुमस्य सिद्धा मूर्ध्नि स्थितिर्न चरणैरवताडनानि U. 1. 14; Ku. 3. 22.
3 The highest or most prominent part, top, summit, peak, head; अतिष्ठन्मनुजेंद्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्य- था Mb. ‘stood at the head of all kings’ &c.; भूम्यां पर्वतमूर्धनि; Ś 5. 7; Me. 17.
4 (Hence) A leader, head, chief, foremost, prominent.
5 Front, van, forepart; स किल संयुग- मूर्ध्नि सहायतां मघवतः प्रतिपद्य महारथः R. 9. 19.
6 (In geom.) The base.
−Comp.
−अंतः the crown of the head.
−अभिषिक्त a. f. consecrated, crowned, inaugurated; R. 16. 81. −2. common, stock (as an instance); उत्कृत्योत्कृत्य कृत्तिं इति बीभत्सस्य मूर्धा- भिषिक्तमुदाहरणम्. (−क्तः) 1. a consecrated king. −2. a man of the Kshatriya caste. −3. a minister. −4. = मूर्धा- वसिक्त (1) q. v.
−अभिषेकः censecration, inauguration.
−अवसिक्तः 1. N. of a particular mixed tribe sprung from a Brāhmaṇa father and Kshatriya mother. −2. a consecrated king. −कर्णी, −कर्परी f. an umbrella.
−जः 1. the hair (of the head); पर्याकुला मूर्धजाः Ś. 1. 30; विललाप विकीर्ण- मूर्धजा Ku. 4. 4 ‘she tore her hair for grief’. −2. the mane.
−ज्योतिस् n. see ब्रह्मरंध्र or मुद्रामार्ग.
−पिंडः a lump upon the head (of an elephant in rut).
−पुष्पः the Śirīṣa tree.
−रसः the scum of boiled rice.
−वेष्टनं a turban, diadem.

---