संस्कृत-शब्दकोशः

यदात्मक यदीय

यदि

यदि (अव्य०) [यद्+णिच् + इन्, णिलोपः]


1. अगर, जो (दशासूचक, और इस अर्थ में प्रायः विधिलिङ् के साथ प्रयोग, परन्तु कभी–कभी भविष्यत्काल अथवा वर्तमानकाल के साथ भी; प्रायः इसके पश्चात् 'तर्हि और कभी कभी 'ततः तदा, तत् या अत्र का प्रयोग किया जाता है)– प्राणैस्तपोभिरथवाभिमतं मदीयैः कृत्यं घटेत सुहृदो यदि तत्कृतं स्यात्–मा० १।९, वदास यदि किंचिदपि दन्तरुचिकौमुदी हरति दरतिमिरमतिघोरम्–गीत० १०, यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र (=कस्तर्हि) दोष:–हि० प्र० ३५
2. चाहे, अगर –वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका विभावरी यद्यरुणाय कल्पते–कु० ५।४४
3. बशर्ते कि, जब कि
4. यदि कदाचित्, शायद –यदि तावदेवं क्रियतां 'शायद आप एसा कर सकें –पूर्व स्पृष्टं यदि किल भवेदङ्गमेभिस्तवेति–मेघ० १०३, याज्ञ० ३।१०४, (‘यद्यपि’) हालांकि, अगर्चे–शि० १६।८२, भग० १।३८ श० १।३१, ‘यदि वा’ या, –यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयु:–भग० २।६, भर्तृ० २।८३, या शायद, कदाचित्, भले ही, प्रायः, निजवाचक सर्वनाम से भी आवश्यकतानसार आशय अभिव्यक्त कर दिया जाता है –उत्तर० १।१२, ४।५ ।



Correction: