संस्कृत-शब्दकोशः

बिलेशय बिल्ल

बिल्

बिल भेदने


गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- बेलयति–ते

अर्थ−
१. फ्याँक्नु, उडाउनु,
२. चिर्नु, प्वाल पार्नु, दूलो बनाउनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“बिल भेदने” 2 “भिल--’ इति कौशिकः।
  • भेलयति, भेलः, भिल्मम्।” इति क्षीरस्वामी।
  • ‘बिल्मं भिल्मं भांसनमिति वा।’ इति निरुक्ते 3 प्रयोगोपलम्भात् ‘भिल--’ इत्येतस्यापि धातुपाठेषु पाठ उन्नीयते, इति युधिष्ठिरमीमांसक- मतम्।
  • बेलकः-लिका, बिबेलयिषकः-षिका;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचेतयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • बेलयन्-न्ती, बेलयिष्यन्-न्ती-ती, इति शतरि रूपाणीति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१११६)
  • ↑ (१०-चुरादिः-१६०६। सक। सेट्। उभ।)
  • ↑ (१-२०)
  • ↑ (५२२)


बिल संवरणे, (भेदने च)


गणः- तुदादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- बिलति

अर्थ−
१. आच्छादित गर्नु, ढाक्नु,
२. छेड्नु, चिर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“बिल भेदने” 2 3 ‘बेलति इति शपि, अयं चुरादौ च।’ इति मा।
  • धा।
  • वृत्तौ आत्रेय- वाक्योपादानात् भ्वादिष्वपि कश्चन बिलधातुरस्तीति ज्ञायते।
  • क्षीरस्वामि- प्रमृतिभिरनुपादानादस्माभिर्न लिखितः। बेललः--लिका, बेलकः-लिका, बिबेलिषकः-बिबिलिषकः-षिका, बेबिलकः- 4 लिका;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् 5 ज्ञेयानि।
  • 6 बिलम्, 7 बिल्वम्, 8 बिल्मम्।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१११५)
  • ↑ (६-तुदादिः-१३५९। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ [अ]
  • ↑ [पृष्ठम्०९२५+ २६]
  • ↑ (१९३)
  • ↑ १। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्यये रूपमेवम्।
  • ↑ २। बाहुलकात् औणादिके वक्प्रत्यये रूपमेवम्। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।
  • ↑ ३। बाहुलकात् औणादिके मक्प्रत्यये रूपमेवम्।



Correction: