संस्कृत-शब्दकोशः

भारण्ड भारतखण्ड

भारत

भारतम् (नपुंसकलिङ्ग)


निष्पत्ति− "अण्" (४-३-८७), तनु (विस्तारे) "उः" (३-२-१०१)
व्युत्पत्ति− भरतान् भरतवंशीयानधिकृत्य कृतो ग्रन्थः, भारं वेदादिशास्त्रेभ्योऽपि सारांशं तनोति
विस्तार− "तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम्। इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवती सुतः" भा० आदि० १-३८। "महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते"

अर्थ−
१. भारत वर्ष,
२. महाभारत ग्रन्थ,
३. लामो कथा,
४. ठुलो लडाइँ,
५. अङ्ग प्रत्यङ्गमा तरवार चलाउनु,
६.भारतको वंश । भनाइ छ-

“भारताद्भारती कीर्तिर्येनेदं भारतं कुलम् ॥
अपरे ये च पूर्वे वै भारता इति विश्रुताः ॥”

(महाभारत, आदिपर्व ७४ । १३१) ।


भारत (विशेषण)


अर्थ−
१. भरतको वंश,
२. भारत वर्षको ।


भारतः (पुंलिङ्ग)


अर्थ−
१. भरतको वंशमा पैदा भएको पुरुष,
२. भारत वर्षको बासिन्दा,
३. अभिनय देखाउने नटुवा,
४. अग्नि ।



Correction: