वाचस्पत्यम्
मधुपर्क || न० पृथ० घञ् मधुनः वर्को योगो यत्र । मधुयुते कांस्यपात्रस्थे कांस्यपात्रान्तरेणावृते “दधि सर्पिर्जलं क्षौद्रं सिता चैतैश्च पञ्चभिः । प्रोच्यते मधुपर्कस्तु” इत्युक्ते दध्यादिद्रव्यपञ्चके ।
शब्दकल्पद्रुमः
मधुपर्कं || क्ली (पृच् + घञ् । मधुना पर्को योगो- ऽत्र ।)
दधिसंयुक्तमधु । तत्पर्य्यायः । महोदयः २ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ४९७ ॥ अपि च । “मधुपर्कं दधिमधुघृतमपिहितं कांस्येनेति । अपिहितमाच्छादितम् ।” इत्येकादशीतत्त्वे- कात्यायनसूत्रम् ॥
शब्दकल्पद्रुमः
मधुपर्कः || पुं, (पृची + घञ् । मधुना पर्कः सम्पर्को यस्य मधुना संयोजनात् तथात्वम् ।)
षोडशोपचारपूजान्तर्गतषष्ठोपचारः । तस्य प्रमाणं यथा, —
“दधि सर्पिर्ज्जलं क्षौद्रं सितैताभिस्तु पञ्चभिः । प्रोच्यते मधुपर्कस्तु सर्व्वदेवौघतुष्टये ॥ जलन्तु सर्व्वतः स्वल्पं सिता दधि घृतं समम् । सर्व्वेषामधिकं क्षौद्रं मधुपर्के प्रयोजयेत् ॥ तद्दद्यात् कांस्यपात्रेण रौक्मश्वेतभवेन वा । ज्योतिष्टोमाश्वमेधादौ पूर्त्ते चेष्टे प्रपूजने ॥ मधुपर्कः प्रतिष्ठोऽयं सर्व्वदेवौघतुष्टिदः । धर्म्मार्थकाममोक्षाणां साधकः परिकीर्त्तितः ॥ मधुपर्कः सौख्यभोग्यतुष्टिपुष्टिप्रदायकः ॥” इति कालिकापुराणे ६७ अध्यायः ॥ अपि च । “आज्यं दधिमधुमिश्रं मधुपर्कं विदुर्ब्बुधाः ॥” इति तन्त्रसारः ॥ तद्दाने मुद्रा यथा, —
“संयुक्तानामिकाङ्गुष्ठा तिस्रोऽन्याः संप्र- सारिताः । मधुपर्के च सा मुद्रा विद्बद्भिः परिकीर्त्तिता ॥” इति हरिभक्तिविलासः ॥