संस्कृत-शब्दकोशः

भाषित भाष्य

भाष्

भाष व्यक्तायां वाचि


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भाषते

अर्थ−
१. बोल्नु, स्पष्ट भन्नु ।
सम्-
१. सम्भाषण गर्नु,
२. अल्छि तरिकाले बोल्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“भाष व्यक्तायां वाचि” 2।
  • भाषकः-षिका, भाषकः-षिका, बिभाषिषकः-षिका, बाभाषकः-षिका;
  • भाषिता-त्री, भाषयिता-त्री, बिभाषिषिता-त्री, बाभाषिता-त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकभामतिवत् 3 ज्ञेयानि।
  • 4 व्याभाषकः, 5 सुभाषी, सुभाषितम्, भाषा, 6 आत्मनेभाषा-परस्मैभाषा, भाष्यम् इतीमानि रूपाणि अस्य धातोः भवन्तीति विशेषः।
  • 7 भाषितुम्।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (११५७)
  • ↑ (१-भ्वादिः-६१२। सक। सेट्। आत्म।)
  • ↑ (११५५)
  • ↑ १। ‘निन्दहिंसक्लिशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरिवादिव्याभाषासूयो वुञ्’ (३-२-१४६) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु वुञ् प्रत्यये रूपमेवम्।
  • ↑ २। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।
  • ↑ ३। स्त्रियाम् ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्यये भाषा इति सिद्ध्यति। आत्मनेभाषा, परस्मैभाषा इत्यत्र ‘वैयाकरणाख्यायां चतुर्थ्याः’ (६-३-७) ‘परस्य च’ (६-३-८) इत्यलुक्। आत्मनेभाषा = आत्मनेपदम्। परस्मैभाषा = परस्मैपदम्। धातुपाठेषु वैयाकरणाख्यायामेते प्रसिद्धे। भाष्ये तु (६-३-७) प्रकृतस्थले आत्मनेभाषः, पस्मैभाषः इति घञन्त एव प्रयुक्तो लक्ष्यते।
  • ↑ B। ‘भाषितुं स खलु हर्षवर्षितो गेषितुं समुचितं च नाशकत्।’ धा। का। १। ७८।



Correction: