भ्रंशु भ्रष्ट

भ्रश्

भ्रशु अधः पतने

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भ्रशते

अर्थ−
१. भ्रष्ट हुनु, पतित हुनु, तल झर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

---

भ्रंशु अधःपतने

---

गणः- दिवादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- भ्रंश्यति

अर्थ−
१. भ्रष्ट हुनु, पतित हुनु, तल झर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“भ्रन्शु अधःपतने” ² भ्रंशकः-शिका, भ्रंशकः-शिका, बिभ्रंशिषकः-षिका, बाभ्रशकः-शिका;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिकध्वंसतिवत् ³ ज्ञेयानि।
• ⁴ भ्रश्यन्-न्ती, वाहभ्रट्-वाहाभ्रट्, ⁵ भ्रष्टम्-भ्रष्टः-भ्रष्टवान्, ^{6 7} भ्रंशित्वा-भ्रष्ट्वा।
• ⁸ भ्रंशनः, इमानि रूपाणि विशेषेण संभवन्तीति विशेषः।
• ⁹ भ्रंशनम्।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (११८२)
• ↑ (४-दिवादिः-१२२५। अक। सेट्। पर।)
• ↑ (९४२)
• ↑ ४। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः।
• ↑ ५। क्त्वायामिड्विकल्पनान्निष्ठायामिण्निषेधे, षत्वे ष्टुत्वे च रूपमेवम्।
• ↑ [पृष्ठम्०९७८+ २६]
• ↑ १। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पे रूपद्वयं बोध्यम्।
• ↑ २। तच्छीलादिषु कर्तृषु, ‘चलनशब्दार्थात्--’ (३-२-१४८) इति युच्।
• ↑ आ। ‘… मृश्यद्भ्रंशनवर्शकाकृशदयस्तृष्णाहरो हृष्य मे।।’ धा। का। २। ६६।

---

भ्रंशु अधःपतने

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भ्रंशते

अर्थ−
१. भ्रष्ट हुनु, पतित हुनु, तल झर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

---

भ्रंशु अवस्रंसने (पाठान्तर)

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भ्रंशते

अर्थ−
१. भ्रष्ट हुनु, पतित हुनु, तल झर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“भ्रन्शु अवस्रंसने” ² भ्रंशकः-शिका, भ्रशकः-शिका, बिभ्रंशिषकः-षिका, ³ बनीभ्रंशकः-बाभ्रशकः- शिका;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकध्वंसतिवत् ⁴ ज्ञेयानि।
• निष्ठायाम् ⁵ भ्रष्टम्-भ्रष्टः-भ्रष्टवान्, क्तिनि--भ्रष्टिः, क्त्वायाम्-भ्रंशित्वा- भ्रष्ट्वा, क्विपि- ⁶ वाहाभ्रट्-वाहभ्रड्-वाहभ्रट्-भ्रशौ-भ्रशः, इति च रूपाणीति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (११८१)
• ↑ (१-भ्वादिः-७५६। अक। सेट्। आत्म।)
• ↑ १। भ्वादिषु ‘स्रन्सु ध्वन्सु भ्रन्सु अवस्रंसने’ इति पठ्यते। अत्र ‘भ्रन्सु’ इत्यस्य स्थाने मैत्रेय-क्षीरस्वामि-बोधिन्यास-सम्मताकार-कविकल्पद्रुमकार- प्रभृतिभिः ‘भ्रन्शु’ इति पाठोऽङ्गीकृतः। सिद्धान्तकौमुद्यादिषु पक्षभेदेन पाठोऽयमुररीकृतश्च। एवमेव, ‘नीग् वञ्चुस्रंसुध्वंसुभ्रंसु--’ (७-४-८४) इत्यत्रापि एतैस्सर्वैरपि भ्रन्शु इत्येव पाठोऽङ्गीकृतः। एवञ्चात्र यङन्ते, एतेषां मते नीगागमे, यङ्निमित्तक उपधानकारलोपे च रूपमेवम्। अन्येषां मते तु ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घे बाभ्राशकः इत्यादीनि रूपाणि यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयानि।
• ↑ (९४२)
• ↑ २। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनान्निष्ठायामिण्निषेधः। उपधानकारलोपः, शकारस्य षत्वम्, निष्ठातकारस्य ष्टुत्वेन टकार इति चात्र प्रक्रिया ज्ञेया। एवमेव क्तिन्नादिष्वपि प्रक्रियोह्या।
• ↑ ३। वाहोऽश्वः। तस्माद् भ्रंशते इत्यर्थे ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विपि शकारस्य ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना षकारे, तस्य जश्त्वेन डकारे चर्त्वविकल्पे, ‘अन्येषामपि दृश्यते’ (६-३-१३७) इति पूर्वपदस्य दीर्घे च वाहाभ्रट् इति रूपम्। क्वचिद् वाहभ्रट् इति पाठो दृष्टः, तदानीं दीर्घः पूर्वपदस्य नेति ज्ञेयम्।

---