भ्राजिष्णु
भ्राता
भ्राज्
टुभ्राजृ दीप्तौ
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- भ्राजते
अर्थ−
१. चम्कनु, प्रकाशित हुनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“टु भ्राजृ दीप्तौ” 2 3 भ्वादौ प्रथमतः, ‘भ्राजृ दीप्तौ’ इति पठित्वा, पुनर्घटादौ ‘टु भ्राजृ दीप्तौ’ इति पठ्यते।
- इमौ उभावपि दीप्त्यर्थकौ ऋदितौ चेति ज्ञायते।
- न्यासकारस्तु ‘भ्राज दीप्तौ’ इत्येव ‘भ्राजभासधुर्वि--’ 4 इत्यत्र पपाठ।
- पदमञ्जर्यामपि 5 ‘भ्राज दीप्तौ’ इत्येव पाठो लक्ष्यते।
- ‘भ्राजधातोः ऋदित्करणमपाणिनीयम्।’ इति काशिका 6 अत्र ज्ञेया।
- ‘… ऋदित्त्वमनुदात्तेत्त्वमात्रफलम्।’ इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- ऋदित्त्वस्य तिङन्त एवोपयोगादस्माभिरुभावपि धातू समुच्चित्योपात्तौ।
- घटादिष्वेव फणादयः सप्त धातवोऽन्ते पठिताः।
- तत्र ‘टु भ्राजृ--’ इत्येव पाठः त्त्यासकार-मैत्रैय- रक्षित-पुरुषकार-सायण-सिद्धान्तकौमुद्यादिसम्मतः।
- क्षीरस्वामी तु ‘भ्राजृ, टु भ्राशृ--’ इत्यादि पठित्वा, ‘टुरुभयस्य--इत्येके।
- ‘ट्वितोऽ- थुच्’ 7 भ्राजथुः।” इत्याह।
- चान्द्राणां काशकृत्स्नीयानां च धातुपाठे भ्राज इत्येव घटादौ पठितः न तु ‘टु भ्राजृ’ इति क्षी।
- टीकायां प्रतिपादितम्।
- एतत् सर्वमत्रानुसन्धेयम्।
- ‘अवश्यपठितव्येन फ8णादिकेन भ्राजते इत्यादीनां सिद्धेः इह 9 पाठोऽनार्ष इव।’ इति न्यासकारवचनं मा।
- धा।
- वृत्तौ उपात्तमप्यत्रावधेयम्। भ्राजकः-जिका, भ्राजकः-जिका, बिभ्राजिषकः-षिका, बाभ्राजकः-जिका;
- 10 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना, भौवादिककाशतिवत् 11 ज्ञेयानि।
- क्विपि-- 12 विभ्राक् 13 -विभ्राग्-विभ्राजौ-विभ्राजः, 14 भ्राजिष्णुः 15, 16 विभ्राट्-विभ्राड्-विभ्राजौ-विभ्राजः, 17 भ्राजथुः, 18 बभ्राजिवान्, बभ्राजिवान्- भ्रेजिवान्, 19 भ्राता, 20 नभ्राट्, भ्राष्टिः, इति रूपाण्यस्य सम्भवन्तीति विशेषः।
- 21
प्रासङ्गिक्यः