मणीवक मण्ठ

मण्

मण शब्दे

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मणति

अर्थ−
१. अस्पष्ट शब्द गर्नु, भन्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“मण शब्दार्थः” ² माणकः-णिका, माणकः-णिका, मिमणिषकः-षिका, मम्मणकः-मंमणकः- णिका;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककणतिवत् ³ ज्ञेयानि।
• ‘रण मण क्वणां गतौ मित्त्वं स्मर्यते।’ इति क्षीरस्वाम्याह।
• क्षीरस्वामिनं विना अन्ये सर्वेऽपि धटादिषु न पठन्ति।
• प्रकरणान्तरे अर्थान्तरे च पठितानां धातूनामर्थविशेषे धटादिषु पाठस्य सर्वैर्यथाप्रमाणमभ्युपगमात्, अस्यापि घटादिपाठः स्यान्नाम।
• घटादिपाठपक्षे णौ ‘मितां ह्रस्वः’ ⁴ इति मित्त्वेन उपधाया ह्रस्वः।
• तेन मणकः-णिका, मणयिता-त्री, मणम् २- माणम् २, मणयित्वा २, इत्यादीनि रूपाणि ण्यन्ते यथायथमूह्यानि।
• ⁵ मणितम्, ^{6 7} मणिः, ⁸ मणिकम्, मणिकः इत्यादीनि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१२१०)
• ↑ (१-भ्वादिः-४४८। अक। सेट्। पर।)
• ↑ (१५७)
• ↑ (६-४-९२)
• ↑ ३। धातोरस्य शब्दार्थत्वेऽपि शब्दविशेष एव रूढिः। “मणितं सुरतकूजिते रूढम्, एवं कणितम् आर्ते…” इत्यादि सुदूरं शब्दार्थकानामेव धातूनां अर्थभेदं निरूप्य “इत्यादि प्रतिधातुस्थं कियद् व्याचक्ष्महे वयम्। लोकात् सूरिभिरित्यूह्यं लक्ष्यमूलं हि लक्षणम्।।” इति क्षीरस्वामिना प्रति- पादितमिहानुसन्धेयम्। एवमेव धातुपाठे कस्मिंश्चिदर्थविशेषे पठितानामपि धातूनां लोकप्रयोगतोऽर्थान्तरे वृत्तिरित्यूह्यमिति प्रदर्शनायास्माभिरेतदत्रोपात्तम्।
• ↑ [पृष्ठम्०९९३+ २४]
• ↑ १। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति भावादौ स्त्रियाम् इक्प्रत्यये रूपमेवम्।
• ↑ २। मणिरेव, मणिरिव इत्यादिष्वर्थेषु तद्धिते कन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘मणिकः = महा- कुम्भः।’ इति क्षीरस्वामी।

---